nieuws

Veel van het esoterische erfgoed is al gesneuveld

bouwbreed

amsterdam – De discussie rond het gebouw van De Bazel in de Amsterdamse Vijzelstraat stelt een groter vraagstuk aan de orde binnen het huidige kunst- en conserveringsbeleid: hoe gaan we om met het culturele erfgoed van esoterische stromingen? “Daar wordt vaak geen rekening mee gehouden”, weet kunsthistorica Marty Bax. “Het leidt tot ongefundeerde beslissingen over restauraties van monumenten.”

“Dat de grote wereldreligies zoals het christendom, de islam, hindoeïsme en het jodendom een rijkdom aan kunstuitingen hebben voortgebracht is algemeen geaccepteerd. Westerse esoterische stromingen, alle organisaties die niet tot de hoofdreligies behoren, worden niet gezien als onderdeel van ons collectieve culturele erfgoed.”

Bax vindt dat niet kunnen. “Het gedachtegoed is weliswaar na de Tweede Wereldoorlog vrijwel verdwenen, maar deze minder bekende levensovertuigingen zijn vaak wel een belangrijke inspiratiebron geweest voor beroemde kunstenaars en architecten, zoals Mondriaan en Picasso tot Berlage en Jan Wils.

Tot nu toe zijn deskundigen op het gebied van monumentenzorg en restauratie onbekend met westerse esoterie en het onderzoek dat hiernaar in andere disciplines wordt verricht, weet Bax. “Ze zijn eenvoudig niet in staat om symboliek uit alchemie, vrijmetselarij, theosofie, rozenkruizersbewegingen, martinisme, antroposofie of andere stromingen te herkennen in een architectuurontwerp. Ze zijn nooit in kaart gebracht en omschreven. Dat kan leiden tot ongefundeerde beslissingen over verbouwing of restauratie van een monumentaal pand.”

Veel voorbeelden van esoterisch erfgoed zijn al gesneuveld omdat ze niet zijn herkend. “Neem het gebouw van de Orde van Vrijmetselaren aan de Fluwelen Burgwal in Den Haag. In dit pand zat een tempel in Art Deco-stijl, en het gebouw was van belang voor de religieuze geschiedenis van Nederland en het Koningshuis. Prins Frederik was 65 jaar voorzitter van de orde en eigenaar van het pand en de daarin ondergebrachte verzameling die hij aan de orde heeft nagelaten. Het gebouw is ongedocumenteerd gesloopt. Nu staan er luxe appartementen. Of de huizen van theosofische families waarvan het grondplan onder andere is beïnvloed door een meditatieruimte.

Met het internationale congres �Masonic & Esoteric Heritage. A New Perspective for Art and Conservation Policies� op 20 en 21 oktober in de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag, hoopt de onafhankelijke academische stichting OVN (Onderzoek Vrijmetselarij Nederland; niet verbonden aan enige vrijmetselarij-organisatie) waarvan Bax secretaris is, meer bewustzijn teweeg te brengen over esoterische stromingen. Het congres is met name bedoeld voor monumentenzorgers, architecten en restauratie-aannemers.

Of die bewustwording op tijd komt voor het voormalige gebouw van de Nederlandsche Handel-Maatschappij, dat Aannemingsbedrijf H.J. Jurriëns uitvoert, is de vraag. Bax: “Ik ben bang dat andere belangen hoger in het vaandel staan. Zoals een snelle aantrekkelijke Vijzelstraat. Het gebouw wordt aangepast aan de bestaande situatie, wordt simpelweg gezegd, maar met welk respect voor de geschiedenis gebeurt dat?”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels