nieuws

Verder zonder landbouw

bouwbreed

Per dag stoppen in Nederland tien boeren met hun bedrijf. De helft van die boeren is ouder dan 55 jaar en velen van hen hebben geen opvolger. Op zich hoeven deze cijfers nog niet zo alar- merend te zijn. Er is veel schaalvergroting in de landbouw en dan is een jaarlijkse teruggang van het aantal […]

Per dag stoppen in Nederland tien boeren met hun bedrijf.

De helft van die boeren is ouder dan 55 jaar en velen van hen hebben geen opvolger. Op zich hoeven deze cijfers nog niet zo alar-

merend te zijn. Er is veel schaalvergroting in de landbouw en dan is een jaarlijkse teruggang van het aantal agrarische bedrijven met ongeveer vijf procent niet schrikbarend.

Toch is er meer aan de hand. Ten eerste is de toekomst van de

landbouw onzeker, vooral voor die sectoren die erg afhankelijk zijn van Europese subsidies en Europese protectie. De landbouwsubsidies staan in het huidige Europa onder druk, mede door de uitbreiding van de EU van het afgelopen jaar, en de protectie valt niet tot in lengte van dagen vol te houden. Ik kan me dus wel voorstellen dat de boerenzonen van nu er geen zin in hebben het bedrijf van hun vader over te nemen.

Ten tweede weerspiegelen de grondprijzen in belangrijke delen van Nederland steeds minder de agrarische waarde. Dat heeft

alles te maken met de oprukkende verstedelijking. Op zich zou die verstedelijking de grondprijzen niet hoeven opjagen. De overheid voert immers een restrictief beleid; niet overal mag zomaar worden gebouwd. Maar blijkbaar verwachten veel partijen dat de overheid in de praktijk zo streng niet zal zijn. Een stijging van de grondprijzen in Midden-Nederland is het gevolg. Dat treft de boerenzonen die nog wel van plan waren het bedrijf van hun vader voort te zetten. Om andere erfgenamen schadeloos te stellen zullen zij zich dieper in de schulden moeten steken. Daarmee krijgt de rentabiliteit van het bedrijf een nieuwe knauw en komen nog meer boeren zonder opvolger te zitten.

Ten derde stijgt niet alleen de grondprijs, veel grond komt ook in andere handen. Overal in het land schieten de golfbanen, de maneges, de recreatieparken als paddestoelen uit de grond.

Er staan in Nederland al meer paarden in de wei dan koeien, die hun leven voornamelijk in het donker doorbrengen. Het landschap verandert daardoor in hoog tempo. Waar er geen nieuwe gegadigden voor de grond zijn, zien we een ander fenomeen: grond komt braak te

liggen omdat ernaar geen vraag meer is. Er zijn al veel gemeenten die zich afvragen wat ze met die braakliggende gronden moeten doen.

Nee, de cijfers duiden zeker niet alleen op schaalvergroting van de landbouw. Het was een goede reden voor het RPB om de verdere toekomst van de landbouw nader te verkennen. Op basis van economische scenario�s die ook door het CPB worden gebruikt, konden interessante conclusies worden getrokken. Daarbij was het RPB met name geïnteresseerd in de vraag waar in Nederland de landbouw mogelijkerwijs zou verdwijnen.

Dat de landbouw helemaal zal verdwijnen uit het duin- en het lösslandschap, zal niemand verbazen. Maar dat in bepaalde scenario�s de landbouw geheel uit het veenweidegebied zou kunnen verdwijnen, roept wel grote beleidsmatige vragen op. Op het zand zal de landbouw vooral met andere bedrijvigheid en met wonen worden gemengd, terwijl de boer steeds meer zijn bedrijf met andere bezigheden zal moeten combineren.

Hoewel de landbouw geenszins uit Nederland zal verdwijnen, zullen delen van Nederland

straks zonder landbouw verder moeten. Dit heeft grote consequenties voor ons landschap, dat immers in belangrijke mate door de landbouw wordt bepaald. Ik betwijfel of we daarom moeten rouwen; denk aan de ruilverkaveling, de bestrijdingsmiddelen, de schaalvergroting, de ligboxenstallen en de voedersilo�s.

Waar de landbouw verdwijnt, doen zich in ieder geval kansen voor om het landschap te herstellen van de aanslag die de landbouw daarop de afgelopen decennia heeft uitgevoerd.

Prof.dr. Wim Derksen

Directeur Ruimtelijk

Planbureau. Den Haag

column@rpb.nl

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels