nieuws

Aanbesteden kan beslist transparanter

bouwbreed

gebaseerd dan op het prijscriterium alleen.

Ooit waren voorvergaderingen geaccepteerde en legale bijeenkomsten die vooral waren bedoeld om uitglijders in begrotingen van (grote) bouwprojecten te voorkomen. Een kwestie van elkaar helpen, onderlinge solidariteit.

Sinds begin jaren �90 zijn dergelijke vergaderingen verboden. Dat verbod hielp niet veel; zo wist de �Bouwfraudecommissie� onder leiding van Marijke Vos aan te tonen dat voorvergaderingen �ondergronds� zijn blijven plaatsvinden en waren verworden tot bijeenkomsten waar prijsafspraken werden gemaakt. Transparantie in aanbestedingen, vergeet het maar.

Interpretatieverschillen

Nu is de vraag of een strikte naleving van het verbod aanbestedingen wel voldoende transparant had kunnen maken. Wij denken van niet. Daar is meer voor nodig. Voor zo�n 80 procent van de bouwprojecten in Nederland geldt dat ze relatief standaard zijn. Dat wil zeggen dat er geen complexe contractvorm aan te pas hoeft te komen.

Het gaat niet zelden om meervoudige inschrijvingen waarbij iedere inschrijver voor zich calculeert en zijn begroting indient. Zo gaat het al jaren en als er niets gebeurt, gaat het over jaren nog zo. Aan deze aanbestedingspraktijk kleven diverse nadelen.

Volgens een beroemd aforisme is een begroting een opeenstapeling van fouten en wie de meeste fouten maakt, die krijgt het werk. Overdreven? Ongetwijfeld, maar de uitspraak bevat een kern van waarheid. Inschrijvers volgen alle het bestek om de hoeveelheden te bepalen. Hier gaat het meteen al mis. Men maakt namelijk simpelweg (tel)fouten. Vervolgens is er de inschatting: hoe construeer ik bepaalde zaken uit het bestek? Dat leidt onherroepelijk tot interpretatieverschillen. Die zouden een begrotingsvoorstel creativiteit en diepgang kunnen geven, maar het tegenovergestelde is vaak het geval. Aannemers gaan uit van het principe �Keep it as simple as possible� om de aanbieding maar zo laag mogelijk te houden. Het gevolg is dat de opdrachtgever wordt opgezadeld met moeilijk vergelijkbare begrotingsvoorstellen waar ook nog eens telfouten instaan.

Hoeveelhedenstaat

Er is een manier om beter met aanbestedingen om te gaan. Elke opdrachtgever zou bij iedere aanbesteding een hoeveelhedenstaat �Bill of Quantities� moeten toevoegen waarop alle inschrijvers hun begroting baseren. In landen als Groot-Brittannië en België is dat al jaren het geval.

Een hoeveelhedenstaat is nog geen garantie voor een onberispelijk bestek, maar telfouten, kwantitatieve onderlinge verschillen, behoren definitief tot het verleden. De opdrachtgever krijgt zo inzichtelijke, goed vergelijkbare begrotingen. Aanbestedingen worden echt transparant en eerlijk. Gelijke monniken, gelijke kappen.

Een ander groot voordeel is dat aannemers minder tijd hoeven steken in calculeren. Waar vroeger ieder aannemer het project volledig uittrok, wordt dat voortaan nog maar één keer gedaan. Een enorme efficiencywinst. Plus: wie geen kosten maakt, hoeft ze ook niet door te berekenen. Dat is – zeker bij projecten waarbij publiek geld is gemoeid – een evident maatschappelijk voordeel en daarom zou de overheid hier trendsetter moeten zijn. Om te beginnen zou zij bij al haar aanbestedingen een hoeveelhedenstaat moeten meeleveren die is opgesteld door een onafhankelijk adviesbureau. De overheid kan laten zien dat koudwatervrees bij de aanneemsector voor een dergelijke systematiek ongegrond is en dat de voordelen veel groter zijn dan de eventuele bedreigingen.

Ga maar na. Als ellenlange calculaties achterwege kunnen blijven, houden aannemers meer tijd over om zich echt te verdiepen in een project. Ze kunnen de maakbaarheid ervan analyseren en, met toestemming van de opdrachtgever, alternatieven ontwikkelen. Op die manier kan de aannemer zijn echte toegevoegde waarde tot uitdrukking laten komen in zijn begroting.

Overigens komen we nu al begrotingen tegen die in dat opzicht uitstekend scoren. Zijn er nog meer voordelen voor de aannemer? Ja, zijn calculatieafdeling die nu overuren draait, kan voortaan op tijd naar huis. Hij kan op meer projecten inschrijven of ervoor kiezen het werk met minder mensen te doen. En hij heeft meer tijd om onderaannemers te bevragen over prijzen.

Zijn er ook nadelen? Ja, levert een �Bill of Quantities� op bestekniveau nog weinig problemen op, lastig wordt het als we zouden besluiten te gaan aanbesteden op basis van elementen en componenten. De zittende populatie calculatoren zal moeten aggregeren naar een hoger abstractieniveau. Dat is even slikken maar het huidige systeem waarbij alle inschrijvers onafhankelijk van elkaar hetzelfde telwerk doen, is inefficiënt en leidt – zoals we hierboven hebben geschetst – niet per se tot de vereiste kwaliteit.

Wetsvoorstel

Goed beschouwd is het vrij eenvoudig. Begrotingen moeten uniform worden: bijvoorbeeld op basis van een NEN-blad en een eenmalig en objectief vastgestelde hoeveelhedenstaat. Hoe nu verder? Wij zijn van mening dat de overheid aan zet is. Bij transparantere aanbestedingen is immers niet alleen de sector maar is de hele samenleving gebaat.

Voor het jaar 2007 staat de nieuwe aanbestedingswet gepland. Wij pleiten voor een wet met uniforme en vooral ook eenvoudige aanbestedingsregels. Die regels zijn nu erg lastig: bij grote projecten staan gespecialiseerde juristen vaak al in het gelid, wat bepaald geen plezierige manier is om samen te werken. Dit terzijde. Over drie jaar moet er een wetsvoorstel liggen, we hebben dus nog even de tijd.

Krachtenbundeling

De Nederlandse Vereniging van Bouwkostendeskundigen (NVBK) beijvert zich voor een krachtenbundeling van partijen in de bouw die in staat zijn om – onafhankelijk en objectief – een �Bill of Quantities� op te stellen.

Voorjaar 2005 organiseert de NVBK een seminar over deze problematiek. Wij zouden zeggen: laat de discussie losbarsten. Want een bijgeleverde hoeveelhedenstaat, een hulpmiddel dat bestedingen transparanter en eerlijker maakt, kan in iedere contractvorm zijn waarde hebben.

Aannemers gaan uit van het principe �keep it as simple as possible�

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels