nieuws

Verpakt en verzegeld: bebouwingsenveloppen voor particulieren

bouwbreed

RIGO in IJburg: bouwen op riet in Cobouw van 14 oktober 2004 (nummer 190) volgens Lidewij Tummers een herkenbaar signaal: veel potentiële opdrachtgevers haken af omdat de (grond-)prijs en (locatie-)kwaliteit verhouding niet klopt. Naast de bereikbaarheid en voorzieningen, is de veelheid van regels die aan het bebouwen van de kavel vastzit een struikelblok: bouwbesluit, bouwverordening, welstandsnota en bestemmingsplan, en specifieke eisen op de locatie, in de gedaante van een bebouwingsenveloppe en materialenlijst. De gedachte daarachter is dat er zo een kwaliteit ontstaat die individuele belangen overstijgt.

Geen gekke gedachte, maar ook een dubbelzinnige: enerzijds het beroep op de creativiteit van de eigenbouwer om zelf een weg te banen door dit oerwoud, en anderzijds de angst voor de slechte smaak van particulieren die blijkbaar geneigd zijn om een als hopeloos ouderwetse of ronduit lelijke gekwalificeerde cataloguswoning te kiezen. Zo�n keuze is maar gedeeltelijk een kwestie van smaak. De zekerheid en het gemak dat een beproefd, �turn key� opgeleverd huis biedt spelen een minstens even grote rol. Door het bestellen van een inzichtelijk product kom je niet voor vragen te staan als �wat is een EPC en hoe lever ik die in bij de bouwinspecteur?� Je kunt een heleboel stappen uit het handboek van de Vereniging Eigen Huis overslaan, en terugvallen op kant en klare garanties en procedures. Je hoeft nauwelijks na te denken over je individuele woonprogramma maar improviseert je levensloop in dezelfde kamers als die we in een projectmatige woning tegenkomen – de opgroeiende puber of zorgbehoevende ouder in de logeerkamer, PC op de eettafel en de ligfiets onder de kapstok. Ook in de plattegrond, zo verzuchten professionals collectief, maken consumenten conservatieve keuzes. Door het formuleren van zonerings- en materialiserings-eisen hoopt men dat gevaar te ontwijken. Maar de vraag is aan de orde of een �bebouwingsenveloppe� daarvoor wel het juiste middel is.

Kassenbouwtechniek

Voor de catalogus voor eigenbouwers in Nesselanden (Rotterdam), een voormalig kassengebied, hebben we die enveloppe weergegeven in kassenbouwtechniek, als het buitenspouwblad van een woning die verder naar believen door de bewoners kan worden ingericht.

Was het toeval dat de interpretatie van de regels leidde tot een volume van of een boerderij met puntdak, ofwel de gangbare maten van een rijtjeswoning? Alleen dankzij alzijdige lichttoetreding, het gaat om vrijstaande woningen, blijft het mogelijk om het interieur zo vrij te laten dat talloze woonprogramma�s mogelijk zijn. Alle bouwbesluit-eisen zijn voorzien in het �ketelhuis� dat tevens de woning koppelt aan de stedelijke infrastructuur. Bij latere aanpassingen is geen bouwvergunning meer nodig, en ook de installaties passen zich eenvoudig aan.

De energieprestatie van deze woning is buitengewoon laag: EP=0,37 volgens een door Novem goedgekeurde EP-berekening. Deze EP-berekening is echter alleen mogelijk op basis van een voorgegeven, vaste indeling, en was voor architect en calculator een fikse puzzel. Dezelfde Novem-jury uitte daarom de bedenking dat de energieprestatie door bewonerskeuzes te beïnvloeden is. EP=0,37 heeft nog wel wat rek om binnen de wet te blijven, maar het laat vooral zien hoe moeilijk het is voor niet-standaard woonprogramma�s de vereiste berekeningen te maken. Dat er regels nodig zijn om de stedelijke kwaliteit te bewaken staat buiten kijf. De energie- en materiaalverspilling in de Nederlandse bouw moet omlaag, en de differentiatie en architectonische kwaliteit van de Nederlandse (woon)wijken omhoog. Daarvoor is zowel aan de vraag- als aan de aanbodzijde verandering voor nodig. En daarvoor bestaan ook andere wensen en mogelijkheden, zoals is te zien in de meer collectief aangepakte locaties voor eigenbouw en/of zelfbeheer, bijvoorbeeld Het Groene Dak, EVA-lanxmeer of Nieuw Terbregge, en de talloze hergebruik panden met een woonbestemming. Daar zijn gezamenlijke voorzieningen, aanvullende milieu-prestaties, geïntegreerde werk- of speelruimtes opgenomen die op individuele basis niet haalbaar zouden zijn.

Aan al de bovengenoemde projecten gaat een intensief proces vooraf, dat de toekomstige bewoners slechts met het nemen van de nodige risico�s en hulp van veel uithoudingsvermogen, stevige procesbegeleiding en een niet alleen in vormentaal creatieve architecte doorstaan.

In ieder geval blijft er een constante vraag naar een grotere bandbreedte in het woon-aanbod: met gretigheid wordt er gekeken naar bijvoorbeeld industrieel erfgoed of restgebieden. Al die projecten leveren uiteindelijk een geweldige stedelijke kwaliteit op: zowel architectonisch als wat betreft differentiatie, leefbaarheid en sociale samenhang. Kwaliteiten die gemeenten bij de uitgifte van individuele kavels vrezen kwijt te raken.

Particuliere kavels omringen door een harnas aan hoge grondprijzen en zoneringseisen houdt dat niet tegen. Investeren in instrumenten en procesbegeleiding voor gezamenlijke aanpak levert meer op.

De ligfiets onder

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels