nieuws

Personalia Angst is echt geen vooruitgang

bouwbreed Premium

Riek Bakker (57) is als directeur van BVR (adviseurs stedelijke ontwikkeling en management BV) verantwoordelijk voor het ontwerpen van grote stedenbouwkundige projecten in Nederland. Haar visie heeft onder meer geresulteerd in het Masterplan Leidsche Rijn De Meern/Vleuten, Kop van Zuid in Rotterdam en Groningen-Assen: Regiovisie 2030. Zij laat geregeld haar licht schijnen over grote projecten op […]

Riek Bakker (57) is als directeur van BVR (adviseurs stedelijke ontwikkeling en management BV) verantwoordelijk voor het ontwerpen van grote stedenbouwkundige projecten in Nederland. Haar visie heeft onder meer geresulteerd in het Masterplan Leidsche Rijn De Meern/Vleuten, Kop van Zuid in Rotterdam en Groningen-Assen: Regiovisie 2030. Zij laat geregeld haar licht schijnen over grote projecten op haar vakgebied.

“Na de bouwenquête in 2002 hoopte de politiek dat de cultuur van prijsafspraken, schaduwboekhoudingen en belangenverstrengeling binnen de bouw zou zijn doorbroken en beëindigd. Onlangs ontstond er grote verbazing en commotie over de �ontdekking� dat deze praktijken niet zomaar als sneeuw voor de zon verdwenen waren. Zonder dat ik daar specifiek een oordeel over wil geven, kun je in het algemeen stellen dat de combinatie van grote projecten en fraude een ongrijpbaar fenomeen blijft. Helemaal uitroeien zal te allen tijde lastig blijven. Het gaat bij mega-opdrachten namelijk per definitie om kolossale belangen, die soms diametraal tegengesteld zijn. Het zijn ingewikkelde processen met een hoog abstractieniveau.

Het vereist dus een groot inschattingsvermogen om te voorzien wat op korte en lange termijn langs de �pijplijn� allemaal wordt beïnvloed. Neem bijvoorbeeld de Betuwelijn, een traject van a naar b dwars door ons land. Zo�n trein vliegt straks door Nederland. Je ziet hierbij heel duidelijk hoe zich gaandeweg het proces lokale belangen opdringen. Elk doel zal vanuit ieders oogmerk steekhoudend zijn, maar kan wel regelrecht botsen met het landsbelang.

Met economische factoren alleen overtuig je de mensen niet. Dat is te eenzijdig. Dus worden er politiek oplossingen afgedwongen om lokale weerstand te compenseren. Zo komt er bijvoorbeeld een tunnel die peperduur is. De extra kosten, waarover iedereen dan in de kranten leest en denkt �zie je wel�, heeft alles te maken met de maatschappelijke dynamiek er om heen.

Minimale voorwaarden bij grote projecten zijn dat er een gevoel van urgentie is en het meerdere doelen dient. Het is dus hartstikke lastig. Aan de tafel in de televisiestudio�s van praatshows en op de opiniepagina�s van de kranten geeft een heel leger aan professoren, economen en andere deskundigen een mening over de voordelen en de nadelen van een bepaald project. Op zich zelf is het natuurlijk goed dat er vanuit verschillende invalshoeken en met deskundigheid tegen een project aangekeken wordt. Maar dat maakt de zaken wel troebel. Het voedt een bijna natuurlijk wantrouwen tussen marktpartijen en publieke overheden.

Het roept over en weer sentimenten op: die marktpartijen zijn alleen maar uit op geld en gewin! Of omgekeerd: de publieke overheden liggen continu dwars! Ik vind in het algemeen dat dergelijke vraagstukken te veel vanuit een �one-line� visie benaderd worden.

En wat er verder veelal speelt is de factor tijd: er worden plannen gemaakt met de kennis van dat moment, maar het strekt zich al gauw uit over zo�n tien jaar. Dat maakt het allemaal zo �tricky�.

Hoe dan wel? We zouden in ons land veel meer geldstromen uit Brussel onze kant op moeten trekken. Onze geografische positie binnen Europa is niet zo briljant: we liggen met onze rug naar zee toe, waardoor grensoverschrijdende projecten minder urgent lijken te zijn. Overigens ben ik wel eens bang dat veel wordt bedacht op een namiddag. Verder over de horizon nadenken, goede sturing: daaraan ontbreekt het nog al bij ingewikkelde projecten. Ik pleit zwaar voor een integrale aanpak van slimme organisaties. En vooral: ze moeten streven naar transparantie. Dat zou geëist moeten worden. Het voorkomt veel ellende.

Als voorbeeld van een aanpak die getuigt van visie en daadkracht noem ik de aanleg van de Nieuwe Waterweg in de jaren dertig. Het diende meerdere doelen, namelijk Rotterdam als werkgever van de eigen bevolking en als economische motor van heel Nederland. Lokale en nationale belangen tezamen stimuleerden een gigantisch organisatorisch vermogen. In die tijd stond dat buiten kijf.

Wat betreft maatschappelijke weerstand, heb ik de nodige ervaring, zoals met de Kop van Zuid. Toen we indertijd de eerste voorstellen lanceerden over de ontginning van dit gebied, riep iedereen bèh en boe. Veel mensen zagen het niet écht zitten, en lieten het liever bij het oude: een braak liggend terrein. Inmiddels is bekend hoe levendig en veelzijdig zich dit stukje Rotterdam heeft ontwikkeld. Met andere woorden: niets doen is geen alternatief, en angst is geen vooruitgang. Als een megaproject wil slagen hangt het af van vooral drie ingrediënten: transparantie, een goed evenwicht tussen private en publieke partijen, en een doortimmerd plan, zodat de kosten niet uit de klauwen lopen en de maatschappelijke weerstand en kritiek geïncorpereerd kunnen worden.

Onze geschiedenis laat zien dat Nederland het best kan. De Afsluitdijk, de Deltawerken in Zeeland, de Maasvlakte, de tweede Maasvlakte, of recenter de Hoge Snelheidslijn en de Betuwelijn. Het zijn allemaal structuuringrepen, geschikt om sociaal maatschappelijk processen te bewerkstelligen. Ik zeg nadrukkelijk: als Nederland moet je blijven ondernemen, op grote schaal en met een krachtige visie. We raken onze scheepvaart en zware industrie kwijt, dus er is des te meer reden om infrastructurele werken op de agenda te zetten.

Als hoogleraren roepen dat het allemaal maar flauwekul is, denken ze veel te beperkt, te kleingeestig. En wat betreft het negatieve imago van de bouwwereld. Ja, daar moeten ze in de eerste instantie zelf iets aan willen doen. Interne urgentie zou ik het willen noemen. Maar daar staat tegenover dat traditioneel gezien de bouwwereld een positieve aanjager is van economische processen met óók sociale doeleinden. Dat betekent voordelen voor iedereen.”

Reageer op dit artikel