nieuws

Vooral aannemers de dupe van overheidsbureaucratie

bouwbreed

Uit de vele reacties op het artikel ‘Veel te hoge kosten bij grondsanering’, Cobouw, 7 januari 2003 van Jacques Oostveen blijkt dat de overheidsbeleidsregels met name door projectmedewerkers als te uitgebreid en te weinig praktisch worden ervaren. Oostveen heeft inmiddels een duidelijke indruk gekregen van wat er zoal leeft op de werkvloer. Hij beantwoordt derhalve een aantal prangende vragen.

Gevaarsinschattings­ en veiligheidsmaatregelen voor werkzaamheden in verontreinigde grond zijn gebaseerd op twee beleidsregels. Het aantal (arbo)beleidsregels neemt zienderogen toe, ook voor de bouw. Door een te groot aantal beleidsregels zou de beoogde overzichtelijkheid van de regelgeving in gevaar kunnen komen aldus de nota van toelichting op het Arbeidsomstandighedenbesluit. Intussen is er één Arbeidsomstandighedenwet, één Arbeidsomstandighedenbesluit en zijn behalve de nodige ministeriële regels ook nog zo’n negentig beleidregels, met toelichtingen en bijlagen vastgesteld.

Onjuist

In het artikel in Cobouw heb ik met argumenten aangegeven dat de beleidsregels voor het werken in verontreinigde grond feitelijk en juridisch onjuist zijn.

Feitelijk onjuist omdat werkzaamheden die op basis van één van de twee beleidsregel als risicovol worden gekwalificeerd, niet risicovol blijken te zijn, althans niet voor verontreinigde bodemdeeltjes. De extreme beschermingsmaatregelen die in de andere beleidsregel worden voorgesteld zijn dan ook niet nodig. Juridisch onjuist doordat a. buiten de wet om in de beleidsregels nieuwe normen zijn vastgesteld, en b. van de beschikbare wettelijke regels wordt afgeweken. Terugkerende vragen op het geplaatste artikel waren: Kunnen de weinig praktische ‘bodemregels’ vervangen worden door meer op de praktijk en de gevaren afgestemde regels? Zo ja, wie onderneemt dan actie? Als een beleidsregel geen wettelijk voorschrift is, wat is een beleidsregel dan wel? Zijn de arboinformatiebladen de opvolgers van de vroegere Publicatiebladen? Verder werd een aantal keren opgemerkt dat de regels voor het werken in verontreinigde grond niet alleen door de wet maar ook door de CROW­publicaties wordt geregeld.

Op de vraag ‘Kunnen de bodemregels vervangen worden door meer praktisch uitvoerbaar regels?’ Het antwoord is ja. Naast de beleidsregels zijn er specifieke voorschriften in de Arbeidsomstandighedenwet en Arbeidsomstandighedenbesluit opgenomen om het blootstellingsgevaar in te schatten, en eventuele gevaren te elimineren. De beleidsregels zijn dan ook niet nodig. Bovendien is in het januari­artikel in Cobouw aan de hand van een drietal berekeningen aangetoond, dat verontreinigde bodemdeeltjes niet of nauwelijks een gevaarsrisico vormen. De uitgebreide beschermingsmaatregelen zijn dan ook absurd. Bij vluchtige stoffen, bijvoorbeeld ingeval van en benzeenverontreiniging is er natuurlijk wel een risico. Het blootstellingsrisico en het explosierisico kunnen echter eenvoudig, snel en zonder al teveel kosten bepaald worden door een indicatieve meting. Het vereist geen bijzondere deskundigheid om de wijzerplaat van een meetinstrument af te lezen. Het inhuren van externe deskundigheid is dan ook niet nodig. Vreemd genoeg is bij bodemwerkzaamheden ­ in tegenstelling tot andere werkzaamheden met potentieel gevaarlijke stoffen ­ de eis voor het inhuren van externe meetdeskundigheid gesteld. Het lijkt er dan ook op dat de aannemers onder curatele zijn gesteld.

Politiek

Op de vraag wie onderneemt actie, het volgende. Het feit dat in Cobouw is gesignaleerd dat de ‘bodemregels’ niet praktisch werkbaar en bovendien feitelijk en juridisch onjuist zijn, zal toch enige politieke druk geven. Het lijkt me op de weg van de overkoepelende bouworganisaties liggen om actie te ondernemen.

Tot op heden is de aandacht vooral gericht op het informeren van aannemers omtrent de uitgebrachte regelgeving en het formuleren en concretiseren van wettelijke voorschriften. Een actievere opstelling richting den Haag, gericht op het terugdringen van onnodige overheidsregels lijkt mij noodzakelijk.

Op de vraag wat is een beleidsregel? Geeft de wet het volgende antwoord. Een beleidsregel is een bij besluit vastgestelde algemene regel, niet zijnde een algemeen verbind voorschrift, omtrent afweging van belangen, de vaststelling van feiten of de uitleg van wettelijke voorschriften bij het gebruik van een bevoegdheid van een bestuursorgaan.

In mensentaal. Een beleidsregel is niet wat men zou verwachten bedoeld voor de aannemer maar juist voor het overheidsbestuursorgaan, in dit geval de Arbeidsinspectie. In een beleidsregel is vastgelegd wat de Arbeidsinspectie kan en mag doen bij het uitoefenen van zijn controlerende taak. Aannemers op hun beurt mogen er op vertrouwen dat de Arbeidsinspectie handelt conform de beleidsregels. Uit de wettelijke omschrijving volgt tevens dat beleidsregels alleen gebruikt mogen worden voor de vaststelling van feiten en uitleg van wettelijke voorschriften. Het is niet toegestaan dat via beleidsregels door het ministerie zelfstandig normen worden vastgesteld. Bovendien zou het zelfstandig vaststellen van nieuwe normen door middel van beleidsregels en dus buiten de wet om, strijd met de Grondwet opleveren. Een beleidsregel is namelijk geen wettelijke voorschrift, zoals ook uit de wettelijke omschrijving blijkt. Wat betreft de beleidregels voor het werken in verontreinigde grond wordt er weliswaar in de citeertitel formeel verwezen naar het Arbeidsomstandighedenbesluit, uit de inhoud blijkt echter dat de beleidsregel gebaseerd op de milieuregels. Op de vele vragen of de Arboinformatiebladen de opvolgers van de publicatiebladen van de Arbeidsinspectie zijn. Is het antwoord nee. De Publicatiebladen, zijn bij de introductie van de beleidsregels in 1997 officieel ingetrokken.

Het werken in of met verontreinigde grond wordt niet alleen bij wet maar ook door CROW publicaties geregeld, aldus een aantal reacties. Antwoord, er is een verschil tussen een overheidsregel en een CROW­publicatie. Moeten overheidsregels altijd worden nageleefd, CROW­publicaties hoeven enkel worden nageleefd als dit in een contract (het bestek) is vastgelegd. Is eenmaal in een bestek de CROW van toepassing verklaard, dan is niet naleving te karakteriseren als wanprestatie. De aannemer is dan schadeplichtig. In de betreffende CROW­publicaties zijn de vigerende en veelal gecompliceerde overheidsregels, op een concrete wijze vertaald naar de aannemers praktijk.

Bureaucratie

Het is, of beter het was, de oorspronkelijke bedoeling dat het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zich terughoudend zou opstellen met het vaststellen van beleidsregels. Door een groot aantal beleidsregels zou de beoogde overzichtelijkheid van de regelgeving in gevaar kunnen komen aldus de tekst in de nota van toelichting op het Arbeidsomstandighedenbesluit. Intussen is er één Arbeidsomstandighedenwet, één Arbeidsomstandighedenbesluit en zijn behalve de ministeriële regels zo’n negentig beleidregels vastgesteld. Naast de beleidsregels zijn er ook nog bijlagen en toelichtingen op de beleidsregels. Daar de Arbeidsinspectie ook interne richtlijnen ­ naast de vele beleidsregels ­ hanteert en toenemend verwijst naar commerciële bladen als Arboinformatiebladen en NEN­normen, zijn blijkbaar de beleidsregels een weinig effectief (overheids)instrument.

Overbodig

Intrekking van de beleidsregels voor werkzaamheden in verontreinigde grond. Per direct dienen de beide beleidsregels ingetrokken te worden. De regels zijn te ingewikkeld, weinig praktisch en karakteriseren grondwerkzaamheden in verontreinigde grond onterecht als risicovol.

Het feit, dat er naast de beleidsregels wettelijke instrumenten voor handen zijn om het gezondheids­ en veiligheidsgevaar bij werkzaamheden in of met verontreinigde grond in te schatten, en bijbehorende veiligheidsmaatregelen te nemen, maakt de beide beleidsregels overbodig.

Drs. mr. Jacques Oostveen te Wamel is scheikundige en jurist, gespecialiseerd in het economisch en juridisch efficiënt toepassen van overheidsregels (www.legal­engineering.nl)

Een beleidsregel is geen wettelijke voorschrift

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels