nieuws

Aansprakelijkheid bij niet nakomen bouwregelgeving

bouwbreed

Tijdens het gisteren in Utrecht gehouden Cobouw-congres �Aansprakelijkheid bij bouwfouten� vroeg spreker Monika Chao-Duivis zich af wie de opdrachtgever aansprakelijk kan stellen indien een ontwerper bouwregelgeving niet nakomt? Aan de hand van de vier volgende vragen kwam dit onderwerp aan de orde. Wat is de standaard waar Nederlandse ontwerpers zich aan hebben te houden, wat […]

Tijdens het gisteren in Utrecht gehouden Cobouw-congres �Aansprakelijkheid bij bouwfouten� vroeg spreker Monika Chao-Duivis zich af wie de opdrachtgever aansprakelijk kan stellen indien een ontwerper bouwregelgeving niet nakomt?

Aan de hand van de vier volgende vragen kwam dit onderwerp aan de orde. Wat is de standaard waar Nederlandse ontwerpers zich aan hebben te houden, wat voor kennis en kunde wordt van hun verwacht? Daarvoor loop ik de algemene voorwaarden na.; Wat is rechtens in Nederland als een ontwerper zich houdt aan de relevante bouwregelgeving, maar toch treedt er schade op. Kan de ontwerper zich dan verweren met de stelling dat hij zich heeft gehouden aan de regelgeving?; Wat betekent het als de opdrachtgever aan de ontwerper vraagt om iets te doen dat al dan niet achteraf strijdig blijkt te zijn met de regelgeving? a) Is de ontwerper dan achteraf aansprakelijk te stellen? b) Is zo een overeenkomst wel een rechtsgeldige overeenkomst?; Stel dat de ontwerper zijn ontwerp aan bouw- en woningtoezicht heeft voorgelegd en daar wordt een fout niet onderkend. Is bouw- en woningtoezicht dan aansprakelijk te stellen?; Wat betekent dit voor de aansprakelijkheid van de ontwerper? Het Nederlandse ontwerprecht wordt in beginsel niet beheerst door de algemene bepalingen van het burgerlijk wetboek inzake de verplichtingen van een schuldenaar. Dit is allemaal regelend recht, daar mag je dus van afwijken, en bovendien vindt men die regeling soms te summier, zodat we – net als in het buitenland – veelal werken met standaardvoorwaarden. Maar voor alles komt de vraag naar: wat is de ontwerper nu precies opgedragen? Wanneer duidelijk is wat de inhoud van de opdracht is, kan beoordeeld worden of de ontwerper die opdracht goed heeft uitgevoerd.

Terzijde merk ik op dat het formuleren van de opdracht de taak is van de adviseur. Is een opdracht voor tweeërlei uitleg vatbaar, dan zal dat in het nadeel van de opdracht-opstellende adviseur gelezen worden.

Wat is nu de maatstaf die uit de algemene voorwaarden te destilleren is? De maatstaf, die wordt gehanteerd is dat er sprake is van een tekortkoming van de ontwerper als hij zich niet heeft gedragen als een goed met voor de opdracht vereiste vakkennis en middelen uitgerust en zorgvuldig handelend vakgenoot.

Vakliteratuur

De ontwerper moet dus zijn vakliteratuur bijhouden en van de ontwikkelingen op zijn vakgebied op de hoogte blijven. Hij mag niet volstaan met de reeds gecanoniseerde �know how�, maar zal rekening moeten houden met de nieuwste inzichten en met de kritische signalen ten aanzien van een volledig veilig gewaande bezit van technische opvattingen, aldus een van de schrijvers. Daar komt nog wel het volgende: presenteert de ontwerper zich als bijzonder deskundig, dan geldt voor hem de hogere standaard, omdat hij dat nu eenmaal tot onderwerp van de overeenkomst maakte. Wat is nu de betekenis van het naleven van overheidsregelgeving door ontwerpers? Het naleven van overheidsregelgeving betekent in ieder geval dat de ontwerper bestuursrechtelijk niet meer is aan te spreken. Privaatrechtelijk wordt zijn aansprakelijkheid echter bepaald door de opdrachtformulering en die kan wel eens veel meer inhouden dan alleen maar het wettelijk minimum. Het naleven van de regelgeving is dus geen middel dat garandeert dat bij toch optredende schade privaatrechtelijk geen aansprakelijkheid van de ontwerper zou volgen. Anders gezegd: het naleven van de regelgeving garandeert niet dat men vrij is van aansprakelijkheid in civilibus. Wat betekent het als de opdrachtgever aan de ontwerper vraagt om iets te doen dat al dan niet achteraf strijdig blijkt te zijn met de regelgeving? Er zijn in het ontwerpersrecht verschillende gevallen geweest, waarin de ontwerper mee gegaan is met het verzoek van de opdrachtgever om af te wijken van regelgeving. Arbiters zien daar geen verontschuldiging voor: wil de opdrachtgever iets dat strijdig is met dwingende regelgeving en kan de ontwerper hem niet op andere gedachten brengen, dan moet hij de opdracht teruggeven.

Rechtsgeldigheid

Een andere invalshoek van deze problematiek is die naar de rechtsgeldigheid van de overeenkomst. De hoofdregel in het burgerlijk recht is dat als de overeenkomst nietig is, dan is datgene wat uitgevoerd is, gebeurd zonder geldige titel en dat wil dus zeggen dat er onverschuldigd betaald is. Als er onverschuldigd betaald is dan heeft degene die gepresteerd heeft recht op ongedaanmaking.

Onder omstandigheden is de overeenkomst, ook al zou deze volgens de wet wel nietig zijn, toch geldig. De HR heeft hiervoor gezichtspunten gegeven: als het gaat om een afwijking van een dwingende regel, die als maatschappelijk geaccepteerd kan worden beschouwd, of de regel waarvan afgeweken wordt, is een regel die op het punt staat te worden aangepast dan komt niet-nietigheid/geldigheid in beeld. En nog een laatste omstandigheid die speelt, is van wie het initiatief komt om over te gaan tot de afwijking. Deze uitzondering op de hoofdregel heeft nogal wat motivering nodig, en men doet er in de praktijk daarom het verstandigst aan om het niet zo ver te laten komen: wijk niet af van dwingende regelgeving, want in beginsel wordt daarmee een nietige rechtshandeling in het leven geroepen met alle gevolgen van dien. Stel dat de ontwerper zijn ontwerp aan bouw- en woningtoezicht heeft voorgelegd en daar wordt een fout niet onderkend. Is bouw- en woningtoezicht dan aansprakelijk te stellen? Wat betekent dit voor de aansprakelijkheid van de ontwerper? Sinds het beroemde (beruchte?) Vijzelstraat arrest uit 1962 kan geconstateerd worden dat rechters heel voorzichtig beginnen te neigen naar een uitbreiding van de mogelijkheid om gemeenten op grond van onrechtmatige daad aansprakelijk te stellen voor onjuist of onvoldoende toezicht. Maar de Hoge Raad heeft zich daar nog niet over uit gelaten. Het is dan ook niet met zekerheid te stellen wat ons hoogste rechtscollege ervan vindt. Zoveel is in ieder geval zeker: ook al is de overheid aansprakelijk te stellen, dit doet niet af aan de aansprakelijkheid van de ontwerper, die het ontwerp dat afgekeurd had moeten worden, daadwerkelijk ontwierp.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels