nieuws

Daglichtinval in ontwerp virtueel na te bootsen

bouwbreed

delft – Voldoet een ontwerp met betrekking tot daglichttoetreding aan de eisen uit het Bouwbesluit? Hoe ervaren bezoekers de daglichttoetreding in een treinstation? Het vrij beschikbaar gestelde verlichtingssimulatieprogramma Radiance stelt architecten in staat de daglichtinval in hun ontwerpen virtueel na te bootsen.

Aan de hand van de uitkomsten kan een architect als blijkt dat zijn ontwerp niet aan de norm voldoet of bezoekers op bepaalde tijdstippen door zonlicht worden verblind, zijn ontwerp aanpassen. Een transparant gebouw heeft als voordeel dat daglicht makkelijk kan toetreden. Een dergelijk gebouw kan echter ook het nadeel hebben dat gebruikers door direct of indirect licht verblind raken. Ir. J.S.C. van Putten van de TNO Bouw-afdeling Gezonde Gebouwen en Installaties werkt al enige tijd met Radiance. Het Lawrence Berkely National Laboratory in Californië ontwikkelde dit programma. Architecten zijn hierdoor in staat om voordat de eerste steen is gemetseld door hun gebouw te kunnen lopen om te zien wat het effect van daglicht op het interieur en de gebruikers is. Van Putten: ‘Radiance toont niet de thermische gevolgen die zonlicht veroorzaakt, maar juist het visuele effect van licht in een gebouw. Hiervoor hoeft de zon niet eens te schijnen, want ook bij een bewolkte hemel kan de lichtintensiteit heel hoog zijn.’

Simulaties

Volgens Van Putten zijn met Radiance simulaties te maken die waarheidsgetrouwe beelden opleveren van vooraf vastgestelde kijkrichtingen in een gebouw. ‘Het programma kan bijvoorbeeld elke 15 minuten een beeld maken, van zonsopkomst tot zonsondergang, toepasbaar op elke dag in het jaar, dus met het verloop en invloed van de seizoenen.’ Het programma gaat aan de hand van vooraf bepaalde kijkrichtingen en ingevoerde Autocad-files aan het rekenen. Het verwerken van de enorme hoeveelheid gegevens vereist een krachtige computer. ‘We werken niet voor niets samen met de TU Eindhoven’, aldus Van Putten. Volgens haar is er wel al een Windows-versie voor kleingebruikers beschikbaar, maar die is lang niet zo uitgebreid en geavanceerd als de ‘echte’ versie. Een van de opdrachtgevers was Van Ginneken Vastgoed BV die TNO-Bouw vroegen berekeningen en visualisaties te bepalen van de daglichttoetreding in de kantoren en woningen van Pakhuis Meesteren Rotterdam. Architect Fumi Hoshino heeft een ontwerp gemaakt waarbij de functie van het voormalige pakhuis verandert in ruimte voor winkels, kantoren en woningen. Van Putten: ‘Kleine ramen kenmerken het bestaande pakhuis. Hishino heeft er in zijn ontwerp voor gezorgd dat het daglicht via de bovenzijde het gebouw binnenkomt. In het Bouwbesluit zijn eisen opgenomen over de minimale daglichttoetreding. Wij hebben met Radiance aangetoond dat eerder sprake was van een overvloed aan daglicht die wel eens storend zou kunnen zijn.’ Maximaal toegestaan daglicht is niet in het Bouwbesluit opgenomen, maar volgens Van Putten kan de architect met de gegevens op zak op zoek gaan naar een oplossing. Ook bij het nieuwe spoorwegstation in Arnhem van UN-studio – Van Berkel & Bos bleek na onderzoek met Radiance dat de daglichttoetreding op sommige locaties hinderlijk was. Van Putten: ‘Een van de vraagstellingspunten betrof het onderzoek naar verblindingshinder van direct zonlicht. Aan de hand van de resultaten konden we afleiden dat in de toekomstige situatie reizigers die vanuit de treinen naar het busplatform willen ’s ochtends worden verblind door de zon.’ Voor de architect betekent dit dat hij nu reeds maatregelen kan nemen om de hinder te verminderen. Het resultaat van een TNO-onderzoek hangt ook af van de gegevens die de opdrachtgever aandraagt. Bovendien is het louter invoeren van Autocad-files doorgaans niet voldoende. Van Putten: ‘Voor ons begint de klus vaak met oplapwerk. Als vlakken op de tekeningen nog niet goed aansluiten zou dat in een daglichtsimulatie een streep licht kunnen geven. Wij moeten er dus eerst voor zorgen dat het pand ‘af’ is.’

Spiegelingen

Het programma wordt steeds vaker toegepast. Ook Rijkswaterstaat (RWS) heeft TNO-Bouw gevraagd te assisteren bij de bouw van een bedieningsgebouw bij de Volkeraksluizen. RWS is onder meer geïnteresseerd in de spiegelingen van het eigen kunstlicht in de glazen gevels als het ’s avonds donker is en in wat de gebruikers zien als ze naar buiten kijken. ‘Het programma is gratis, dus het is door iedereen te gebruiken. Maar je moet de gegevens wel op de juiste wijze kunnen interpreteren’, aldus Van Putten. Radiance is ook een leerzaam programma. ‘Door te werken met het programma leer je te anticiperen op het effect van daglicht en reflecties in gebouwen.’ Radiance is gratis te downloaden van het internet: http://radsite.lbl.gov/radiance/HOME.html. ‘Ook bij een bewolkte hemel kan de lichtintensiteit heel hoog zijn’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels