nieuws

Binnenmilieuprobleem vaak ‘iets bouwtechnisch’

bouwbreed

delft – De werking van de ventilatie- en afzuigsystemen in de Nederlandse woning laat veel te wensen over. ‘Wanneer een woning een binnenmilieuprobleem heeft, is de oorzaak in negentig procent van de gevallen ‘iets bouwkundigs’ en niet het bewonersgedrag’, constateert onderzoeker Evert Hasselaar. ‘We moeten af van het nèt halen van de minimumeisen.’ Een gesprek met een bevlogen specialist.

Binnenmilieuprobleem vaak ‘iets bouwtechnisch’

De telefoon stond roodgloeiend na de publicatie van het boekje ‘Hoe gezond is de Nederlandse woning?’ Onderzoek in vijfhonderd woningen leidde tot de conclusie dat circa één miljoen huizen in ons land een verhoogd gezondheidsrisico geeft. Auteur ir. Evert Hasselaar, werkzaam bij het Onderzoeksinstituut OTB van de TU Delft, houdt zich al jaren bezig met het binnenklimaat en de relatie tussen techniek en consumentengedrag. ‘Veel afzuig- en ventilatiesystemen zijn niet goed afgestemd op het gebruik van de woning’, concludeert Hasselaar. De bouwkundige is geschrokken van het hoge percentage afzuig- en warmwatersystemen die verre van optimaal werken. Controle en beheer van individuele afzuigsystemen is een ondergeschoven kindje. Slechts een handvol corporaties voert periodiek onderhoud uit aan het afzuigsysteem, weet hij. ‘Als bij de oplevering al wordt gecontroleerd of de eisen worden gehaald, gebeurt dat steekproefsgewijs. Zo’n systeem moet met veel zorg ingeregeld en eventueel gecorrigeerd worden. Vooral in keukenvertrekken is het risico van ontregeling groot door vervuiling en stofophoping. Na vier, vijf jaar is de afzuiging verminderd tot de helft of zestig procent van de oorspronkelijke hoeveelheid. De ventilatoren draaien dan wel hard en maken lawaai, maar zuigen weinig af. In Nederland hebben wel circa 2,5 miljoen woningen zo’n systeem.’ Hasselaar pleit dan ook voor periodiek onderhoud (‘een keer in de drie jaar’)aan deze installaties. ‘Het systeem kan dan worden gereinigd en moet opnieuw worden ingeregeld. Daarbij kun je werken met normhoeveelheden. Als na de beurt de afwijking meer dan twintig procent bedraagt, moet de afzuigbox worden vervangen.’

Geluidhinder

Bij vochtproblemen blijkt de oorzaak daarvan in negentig procent van de gevallen ‘iets bouwkundigs’. Hieronder valt ook het niet kunnen gebruiken van ventilatieopeningen op de begane grond vanwege inbraakrisico en het niet kunnen gebruiken van de afzuiging vanwege niet te verdragen geluidhinder. Hasselaar: ‘Voor het reinigen van de afzuigsystemen moet het ontwerp worden aangepast . Soms zijn ventilatorboxen achter cv-ketels verscholen en ingestorte kanalen moeilijk schoon te maken.’ Door beter te detailleren kan dit probleem worden verholpen. Hasselaar noemt een grotere kanaaldiameter, ronde bochten en het aanbrengen van de afzuigbox op een plek die voor een installateur goed bereikbaar is. Maar dat heeft wel consequenties voor de bouw. ‘Grote ronde kanalen kun je niet kwijt in een betonnen vloer, dus dan zal met paren van kleinere kanalen moeten worden gewerkt.’

Combiketel

Voor de warmwatersystemen is de teneur dezelfde. Hasselaar tovert de resultaten van een onderzoek onder 360 nieuwbouwwoningen op zijn scherm. ‘Volgens de handleiding moet een eenvoudige combiketel het tapwater een temperatuurstijging van vijftig graden geven. Drieënveertig procent blijkt dat niet te halen.’ Hasselaar gaat altijd bepakt en bezakt op pad. Tot zijn standaarduitrusting behoort onder andere een endoscoop en een zogeheten flowfinder, een compenserende luchthoeveelheidsmeter die geen invloed heeft op de luchtstroming tijdens het meten ervan (‘bij natuurlijke ventilatie is een spinnenweb al van invloed op de luchtstroom’). Maar ‘het leukste’ attribuut is verreweg het ww-apparaat, wat staat voor warmwater of Willy Wortel. Het is een plastic HEMA-doos. Hasselaar draait het deksel om. Daar is een batterij met een gegevensrecorder bevestigd met daarnaast een koffiefilter met een klepje. Sensoren registreren per halve seconde het temperatuurverloop van het water dat door de filter in de bak wordt opgevangen.

Gezondheidstoets

‘Veel tapwaterverwarmers halen in twee minuten de aanbevolen zestig graden niet, zelfs wanneer het koude tapwater al relatief warm is. Het eventuele risico op een verhoogde concentratie van bacteriën zit in zo’n apparaat zelf, maar vooral in de leidingen van het apparaat naar de kraan’, verklaart Hasselaar. ‘Bij monsterneming voor het bepalen van legionella in het water worden in ongeveer vijf procent van de monsters bacteriën aangetoond. Daarom kan ook in een individuele installatie een legionella-explosie optreden, als de groeiomstandigheden gunstig zijn.’ Hasselaar is dan ook voorstander van het introduceren van beheersplannen voor legionella in woningen met individuele installaties. De verwarmingsmonteur zou bij de periodieke inspectiebeurt van de ketel op de in dit plan beschreven kenmerken kunnen letten. Toch is er al veel verbeterd. De onderzoeker noemt de gebalanceerde ventilatie, die zowel lucht afzuigt als inblaast en met behulp van een wisselaar de lucht voorverwarmt waardoor de circulatie aanzienlijk verbeterd is. De laatste vijf tot acht jaar heeft ook het kierdicht bouwen tot minder vochttoetreding uit de kruipruimte geleid. Nederland woont na honderd jaar Woningwet weliswaar gezonder, maar nog niet gezond genoeg. ‘Eén op de zeven mensen is allergisch, één op de twintig heeft last van irritatie van de luchtwegen. Jaarlijks sterven 25 mensen aan koolmonoxide. Een veelvoud gaat er niet dood aan, maar is er wel ziek van.’

Regelgeving

Een scherpere regelgeving (‘aangaande de gebruiksvriendelijkheid’) en betere producten kunnen het binnenklimaat aanzienlijk verbeteren. ‘We moeten af van het nèt halen van de minimumeisen.’ Bij deze omslag ligt een belangrijke taak voor de overheid. ‘De markt lost deze problemen niet vanzelf op. De invloed op de marktontwikkelingen kan wel van bovenaf worden gestimuleerd. Gezondheid is de pijler van ons Bouwbesluit. Door scherpere regels kunnen we de installaties in de woning op een hoger niveau tillen.’ De bouwkundige hoopt dat zijn onderzoek een impuls is voor het actieplan gezondheid in gebouwen van de overheid. Hij gaat zich bezighouden met het formuleren van aanpassingen op het gebied van de regelgeving. Momenteel is Hasselaar bezig met het ontwikkelen van een gezondheidstoets uit oogpunt van beheer, een onderwerp waarop hij over anderhalf jaar hoopt te promoveren.’We moeten af van het nét halen van de minimumeisen’

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels