nieuws

Aannemer laveert tussen modern en historisch bouwen

bouwbreed Premium

enkhuizen ­ Opdrachtgever Stichting woondiensten Enkhuizen omschrijft de bouw van 52 woningen in de binnenstad als ‘historische nieuwbouw’. Sloop, renovatie of nieuwbouw, feit is dat geen steen op de andere blijft. Ursem Bouw uit Wognum sloopt de woningen uit 1920 tot en met de fundering en bouwt ze vervolgens met de kenmerkende details weer op.

Een kostbare oplossing, erkent Gerard Bergenhenegouwen, hoofd projecten van Stichting Woondienst Enkhuizen. De kosten van de bescheiden eengezinswoningen in de Patrimoniumstraat komen op ruim 91.000 euro exclusief btw. Met sloop en ‘gewone’ nieuwbouw zou de uitvoering tientallen procenten goedkoper uitvallen. Maar zowel bij de bewoners, de plaatselijke historische vereniging als de Rijksmonumentenzorg bestond zoveel weerstand tegen die plannen, dat besloten werd voor herbouw. Geheel identiek worden de woningen niet herbouwd, omdat zij dan niet voldoen aan het Bouwbesluit. De gemeente moet toch al ontheffing verlenen, omdat bijvoorbeeld de oppervlakte van de hal en sommige slaapkamers niet aan de minimale eisen voldoen. “Hier en daar hebben we in overleg gesmokkeld”, zegt Jos van Moorst, projectleider van hoofdaannemer Ursem. “De oorspronkelijk gemetselde fundering op staal is per woningblok veertig centimeter breder geworden. Die ruimte was nodig om spouwmuren te bouwen. De ruimte is gevonden door de stegen tussen de woningblokken iets kleiner te maken.” Aan het uiterlijk van de woningen is weinig tot niets gewijzigd ten opzichte van de oorspronkelijke uitvoering. Aan de achterzijde is een kleine uitbouw gerealiseerd voor de keuken. Voor­ en zijgevels veranderden niet. De enige wijzigingen ten opzichte van de oorspronkelijke uitvoering betreffen vooral het materiaalgebruik. De woningen zijn opnieuw onderheid met prefab betonpalen. De houten vloeren van begane grond en verdieping zijn vervangen door respectievelijk cassette­ en breedplaatvloeren, binnenwanden zijn opgebouwd met gasbetonblokken en de daken worden nu samengesteld uit prefab dakelementen.

Verloren details

Architect Cor Roosendaal uit Enkhuizen heeft zich vooral moeten verlaten op de uitgebreide fotoreportage die voor de herbouw werd gemaakt. Bij een renovatie in de jaren zeventig zijn veel kenmerkende details verloren gegaan. Mede op basis van oude ansichtkaarten kunnen nu bijvoorbeeld tuinafscheidingen, kozijnen en voordeuren weer worden uitgevoerd zoals ze waren bij de oplevering in 1921. Van Moorst: “Je denkt ach, het is natekenen en bouwen, maar het blijkt allemaal toch buitengewoon ingewikkeld. Deze woningen bouwen we uiteraard met moderne methoden maar juist het verzorgen van de vele details in de gevels legt grote druk op de organisatie. Onze werkvoorbereider Sietse Klercq heeft er een zware klus aan. Ruim tachtig jaar geleden zijn deze huizen latje voor latje gemaakt. Nu komen we met prefab systemen aanzetten. Dat vereist veel overleg met onze leveranciers.” Het project Patrimoniumstraat onderscheidt twee typen woningen en een winkelpand. Een deel van de woningen heeft een Mansardekap. De woningen in andere blokken beschikken over een zadeldak met voorbouw boven de voordeuren van twee naast elkaar gelegen woningen. Opvallend is de grote zorg die de architect destijds had voor de uitvoering van het metselwerk. De grote gevelvlakken zijn gemetseld in kettingverband, onder en boven de ramen is staand metselwerk toegepast. Boven de deuren lopen enkele rollagen en in elke voorbouw, die ook uit de gevels naar voren springt, zijn siermotieven gemetseld. Van Zuydam Metselwerken uit Medemblik metselt de gevels exact volgens de oorspronkelijke uitvoering op. De gladde voegen worden iets teruggestreken. De opdrachtgever koos voor een gevelsteen die weliswaar uit dezelfde kleisoort wordt gebakken, maar waarbij de stenen onderling kleine kleurverschillen vertonen. Op de fabriek zijn de stenen door elkaar gestapeld. Daarmee komt de kleur van de gevel het dichtst bij de bakstenen die tachtig jaar geleden werden gebruikt. De zijgevels krijgen opnieuw eenvoudige versieringen van metselwerk met hier en daar een iets uitbundiger gemetseld motief. Boeidelen hebben de woningen nooit gehad en ontbreken ook nu. Bij de aansluiting tussen metselwerk en dakpannen keren de twee uitkragende rollagen terug die het gebruik van onderhoudvragende boeidelen overbodig maakt. Op een enkel punt heeft de opdrachtgever niet helemaal willen teruggrijpen op originele details, zoals bij de gemetselde tuinafscheidingen. De mensen willen meer privacy; de ruitvormige openingen in de tuinmuren zijn met betonplaatjes dichtgemaakt. Het enige woonwinkelpand in het wijkje, een meubelstoffeerder wordt de huurder, ziet er straks weer precies uit als tachtig jaar geleden. De glas­in­lood ramen liggen al bij een restaurateur. De gevelsteen, een mozaïek van tegeltjes, die de toenmalige woningcorporatie liet plaatsen als herinnering aan de oplevering, keert eveneens terug. “Het wordt een kopie,” aldus Van Moorst. “We wilden de steen er bij de sloop in zijn geheel uit halen, maar dat lukte niet omdat hij was ingemetseld in schelpkalk. Het plateau wordt nu geheel gereconstrueerd met tegeltjes die exact dezelfde maat en kleur hebben. Het enige verschil is dat we nu met een modern tegelmatje werken.”

Bescheiden

De eerste 28 woningen, behorende bij fase I, zijn opgeleverd. Zelfs de tuinhekjes zijn weer gebouwd zoals ze in de eerste decennia van de vorige eeuw waren bedacht. De ramen zijn hetzelfde als op de oude ansichtkaarten, met dit verschil dat de stijlen aan weerszijden van een groot middenraam zaten, nu opgeplakte roeden zijn. In april 2003 moet de ‘historische nieuwbouw’, zoals de opdrachtgever het project omschrijft, voltooid zijn. De royale eengezinswoningen van tachtig jaar geleden blijven naar hedendaagse opvattingen aan de bescheiden kant. Met geïsoleerde gevels ­ de spouwmuren worden volledig gevuld met EPS­korrels ­ vallen de binnenmaten met deze bouwwijze zelfs nog wat kleiner uit. Zo bezien is de prijs per woning, puur gerekend naar de oppervlakte, toch wel hoog. “Het is de keuze die je samen maakt,” herhaalt Bergenhenegouwen van Woondiensten Enkhuizen. “Maar de huurders willen dolgraag terug. We hebben gebouwd voor vijftig jaar en het staat voor mij vast dat tegen die tijd deze bouw nog steeds wordt gewaardeerd. In dat licht bezien valt de prijs alles mee.” ‘Over vijftig jaar wordt deze bouw nog steeds gewaardeerd’

Reageer op dit artikel