nieuws

Henk Koop contra Adri Duivesteijn

bouwbreed Premium

den haag – Henk Koop contra Adri Duivesteijn. De van fraude beschuldigde bouwdirecteur aan de tand gevoeld door een enquêtecommissie met daarin als kuitenbijter de man die in 1989 als wethouder van Stadsvernieuwing en Ruimtelijke Ordening het veld moest ruimen vanwege zijn hoofdrol in de beruchte Haagse stadhuisaffaire. Een dubbelportret.

De overeenkomsten tussen de mannen zijn legio. Haalde Koop in 1996 een levensgroot beeld van de Russische dictator Lenin naar Groningen. Tien jaar eerder spande het college van burgemeester en wethouders, waarvan zijn opponent deel uitmaakte, zich in om een buste van de Sovjet-tiran Josef Stalin in Den Haag geplaatst te krijgen. ‘Een waarschuwing voor het falende landbouwbeleid’, verdedigde Koop zijn merkwaardige aankoop. Om er tegenover een verslaggever van deze krant relativerend aan toe te voegen: ‘Ik had het naar Nederland gehaald en toen begon ineens iedereen te vragen waarom ik dat had gedaan. Tja, toen moest ik nog even snel een verhaal verzinnen.’ Het curieuze initiatief om een borstbeeld van Stalin neer te zetten midden in een Haagse hoerenbuurt, moest tegen het einde van de Koude Oorlog de Sovjet-tiran terugbrengen tot menselijke proporties. Ook de loopbaan van de gestaalde kaders uit bedrijfsleven en politiek vertoont overeenkomsten. De Groningse boerenzoon die nooit een technische studie afrondde, maar niettemin een megacarrière maakte als aannemer, zegt: ‘Ik durf mezelf geen aannemer te noemen. Eerder een ondernemer. Ik weet niets van kozijnen of bouwmaterialen en heb daar ook nooit voor gestudeerd.’ Zijn Koop Holding Europe BV, waarvan hij de enige aandeelhouder is, telt 4900 medewerkers, internationaal actief binnen de pijpleidingenbouw, de burgerlijke en utiliteitsbouw en de grond-, weg- en waterbouw. In 2000 was de onderneming goed voor een jaaromzet van ruim 804 miljoen euro en een nettowinst van 10 miljoen euro. Zestig procent van de omzet komt uit het buitenland. Zo legde het bedrijf in Duitsland een glasvezelring van 2600 kilometer voor telecommunicatie aan en bouwde het in Saudi-Arabië infrastructurele projecten. In Zuid-Afrika en Nigeria werkt Koop in joint ventures. Het zakenblad Quote schatte Koops persoonlijk vermogen op 310 miljoen gulden.

American dream

De sociaal-democratische carrière politicus gaat prat op zijn eenvoudige afkomst uit de Haagse Schilderswijk. Zijn loopbaan lijkt een Nederlandse variant op ‘the American dream’. Van straatjongen tot kok. Van keukenprins tot wethouder. En nu kandidaat voor het partijleiderschap van de PvdA: beoogd opvolger van socialistische ijzervreters als Willem Drees en Joop den Uyl. ‘Op de koksschool werd ik onderwezen in vakken als menukunde en serveerkunde. Een wethouder heeft vakken nodig als afweegkunde en besliskunde, maar er is geen school die ze hem leert.’

Succes

Het succes kwam geen van beiden aanwaaien. Koop was 23 toen zijn vader overleed en hij diens akkerbouw- annex loonbedrijf overnam. De jonge ondernemer draaide zes dagen per week op volle toeren, gemiddeld veertien uur per dag. (De zevende dag beschouwt de streng gereformeerde directeur-grootaandeelhouder als rustdag). Wie denkt dat hij het tegenwoordig kalmer aan doet, heeft het mis. Tegenover deze krant zei hij in 1997: ‘Ik moet in ieder geval door totdat ik 72 jaar ben. Door allerlei commissariaten ben ik daartoe verplichtingen aangegaan. En ik moet er niet aan denken om niets te doen.’ Duivesteijn is al net zo’n noeste werker. In de ruige jaren zeventig was hij avond aan avond te vinden op partijvergaderingen van de PvdA, op bijeenkomsten van actiegroepen en buurtcomités. Millimeter na millimeter kroop hij omhoog. Van anonieme actievoerder tot spraakmakend lid van de Haagse gemeenteraad. En uiteindelijk wethouder van Stadsvernieuwing en Ruimtelijke ordening. In die hoedanigheid dirigeerde hij met ijzeren hand het stadsvernieuwingsproces. De Schilderswijk transformeerde hij van een hofstedelijke Jordaan tot een betonwoestijn. En dat was nog niets vergeleken bij het centrum van de stad. Daar verrees zijn meest ambitieuze project: een hagelwit stadhuis, ontworpen door de Amerikaan Richard Meier. ‘Het ijspaleis van Duivesteijn’, zeggen de Hagenaars met hun karakteristieke tongval waarin ij wordt uitgesproken als è en ui als eu.

Pure leugens

Noch Koop, noch Duivesteijn bleef kritiek bespaard. Peter Verschuren, voorman van de afdeling Groningen van de Socialistische Partij, beschuldigde Koop in 1996 van regelrechte intimidaties toen hij een bungalowpark aan het Oost-Groningse Schildmeer wilde aanleggen. Tegen de Volkskrant zei Verschuren: ‘Hij kocht twee campings op en pestte de mensen uit de stacaravans weg. Vóór hij een vergunning kreeg, waren de bomen al gekapt. Hij had illegaal zand uit het meer gewonnen en illegaal een ander stukje gedempt.’ De SP noemde de Groningse aannemer ‘zowel een handige ondernemer, als een schurk.’ Koop stapte naar de rechter. ‘De SP verkondigt pure leugens’, liet zijn woordvoerster weten. De zaak sleepte zich twee jaar voort. Toen oordeelde de magistraat dat de Socialistische Partij niets te verwijten viel. De conclusies waren gebaseerd op grondig onderzoek. Harde kritiek kreeg Duivesteijn op zijn stadhuisplan. Een overweldigende meerderheid van de Haagse bevolking zag het ijspaleis niet zitten. Zijn collega wethouder Gerard van Otterloo, zelf architect, verwachtte een financieel debacle en keerde zich fanatiek tegen de plannen. Binnen de PvdA ontvlamde een broederstrijd tussen aanhangers van Van Otterloo en die van Duivesteijn. De uitkomst was dat het stadhuis er kwam, maar dat beide kemphanen moesten opstappen. Duivesteijn verdween tijdelijk uit de politiek. Toen de kwestie vergeten leek, keerde hij terug als lid van de Tweede Kamer. De stadhuisaffaire werd echter niet vergeten en werpt nog steeds een schaduw. De Rotterdamse architect Peter Gerssen, een van de vijf architecten die een ontwerp maakte voor een nieuw Haags stadhuis, zei vorig jaar tegen deze krant dat al snel duidelijk was dat de opdracht naar de Amerikaan Richard Meier zou gaan. ‘De anderen waren louter voor de vorm uitgenodigd. Eén grote schijnvertoning. Destijds was deze architect niet zo bekend. Hoe kwamen die ambtenaren uitgerekend bij hem terecht? Waarom moesten dure reizen naar Amerika worden gemaakt?’

Insinuatie

Stapte Koop naar de rechter toen de SP hem betichtte van breekijzerpraktijken, Duivesteijn, destijds als wethouder verantwoordelijk voor het doen en laten van zijn ambtenaren, reageerde niet op deze onverholen insinuatie. Niemand sprak hem er over aan. Koop daarentegen ligt wederom onder vuur. Hij komt er niet onderuit om zich te verantwoorden tegenover de parlementaire enquêtecommissie voor het doen en laten van zijn bedrijf. Want in het actualiteitenprogramma Zembla onthulde Ad Bos, oud-directeur van Koop Tjuchem, vorig jaar november dat de koop Holding op grote schaal ambtenaren heeft omgekocht. Daarmee was de bouwfraude-affaire geboren. Een beerput die al maar grotere proporties aanneemt. Bos bracht aan het licht dat Koop een schaduwboekhouding bijhield waarin hij nauwgezet illegale prijsafspraken, onderlinge verrekeningen en malafide marktverdelingen bijhield. Ballast Nedam, HBG en Heijmans zijn enkele van de bedrijven die in dit grootboek der malversaties worden genoemd. Terwijl Duivesteijn openheid gaf over zijn handel en wandel tijdens de Haagse stadhuisaffaire in een boek met de klinkende titel ‘Bouwen in een slangenkuil’, heeft Koop tot op heden commentaar op zijn in opspraak geraakte levenswandel geweigerd. Het belooft dan ook een spannende confrontatie te worden. ‘Ik durf mezelf geen aannemer te noemen’ ‘Zowel een handige ondernemer als een schurk’

Reageer op dit artikel