nieuws

Vocht maakt forten van Waterlinie ongeschikt voor hoogwaardige functiesStreep door de rekening

bouwbreed Premium

utrecht – Het is een illusie te denken dat alle forten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie een kantoor-, woon- of horecabestemming kunnen krijgen. De klimatologische omstandigheden in veel forten zijn zo beroerd, dat een leefbaar binnenklimaat alleen met extreme, kostbare technische maatregelen is te bereiken.

Dit blijkt uit een onderzoek van TNO Milieu, Energie en Procesinnovatie naar de mogelijkheden om het binnenklimaat van de veelal ondergrondse forten geschikt te maken voor modern, ëhoogwaardigí gebruik. De uit de negentiende eeuw stammende Nieuwe Hollandse Waterlinie bestaat uit een lint van 64 verdedigingswerken, dat zich door Gelderland, Noord-Brabant, Utrecht en Zuid- en Noord-Holland slingert. In combinatie met het onder water zetten van land maakte de linie van Nederland een vrijwel onneembare vesting. De opkomst van de luchtvaart maakte daaraan een einde, veel forten raakten in verval. Enkele jaren geleden kreeg het unieke verdedigingsstelsel een plaats op de Werelderfgoedlijst van Unesco. Sindsdien vindt onder leiding van een landelijk projectbureau een maatschappelijke discussie plaats over de toekomst van de linie. Hoogwaardig hergebruik van de forten staat nadrukkelijk in de belangstelling.

Opslag

Veel forten zijn echter alleen geschikt als opslagplaats voor bijvoorbeeld wijn, zo blijkt uit het TNO-onderzoek. Niet alleen vertonen ze vaak fikse bouwtechnische mankementen, zoals lekkages, vooral het binnenklimaat levert problemen op. De forten bestaan uit dikke gemetselde muren, bedekt met een metersdikke laag aarde. Een prima constructie tegen negentiende-eeuwse granaten, maar volstrekt ongeschikt om in te wonen of te werken. Vooral vocht vormt een groot probleem, zeker als zich grote groepen mensen aandienen. De luchtvochtigheid in een fort kan oplopen tot 100 procent. Vervolgens condenseert de vochtige lucht op de muren, waar zich zoutkristallen vormen. Die tasten het metselwerk aan. Ook de binnentemperatuur is zelden aangenaam. Die komt zelfs op de warmste dagen niet boven 15 graden. Verwarmen, maar vooral goed ventileren, kan het binnenklimaat verbeteren. Maar lang niet altijd. Veelal zijn zulke zware en kostbare technische installaties nodig, dat het de moeite niet loont ze uit te voeren.

Stappenplan

Om snel te kunnen beoordelen of het de moeite loont om een fort geschikt te maken voor de beoogde ëhoogwaardige functiesí, heeft TNO een twaalfstappenplan ontwikkeld. Het plan is vooral bedoeld voor beheerders van forten, die meestal weinig kaas hebben gegeten van bouwtechnische zaken. Dat leidt soms tot zinloze ingrepen. Zo hebben de beheerders van het Utrechtse fort De Bilt elektrische verwarming aangebracht. Die functioneert niet, omdat in dit fort vooral de hoge luchtvochtigheid het klimaat parten speelt.

Hout stoken

Overigens blijkt uit het onderzoek ook dat, afhankelijk van de bouwkundige staat van het fort, soms relatief simpele ingrepen volstaan om de leefbaarheid op een acceptabel peil te brengen. Geruime tijd flink stoken met houtkachels en vervolgens zwaar ventileren houdt het klimaat in de feestzaal van Fort Vechten redelijk. En in een enkel geval is het plaatsen van een doodgewone centrale verwarming voldoende om een leefbaar binnenklimaat in een kantoor te realiseren. Dat het er vaak tocht, nemen veel bewoners voor lief: zij vinden de omgeving veel te mooi om te klagen over zoín kleinigheid als een beetje tocht.Het onderzoek is een forse streep door de rekening van veel provincies, gemeenten en andere beheerders van forten en verdedigingswerken. Hergebruik van forten als wooncomplex, kantoorruimte of grote publiekstrekker wordt gezien als hÈt middel om geld in het laatje te krijgen dat nodig is om de cultuurhistorisch belangrijke Nieuwe Hollandse Waterlinie in stand te houden. Een simpele opslagplaats levert veel minder inkomsten op. De uitkomsten van het onderzoek, onder leiding van N. Bootsveld, werden gepresenteerd op een lezingendag van de Nederlandse technische vereniging voor installaties in gebouwen TVVL in Fort Vechten bij Utrecht.

Reageer op dit artikel