nieuws

Glazen huis, staaltje van vakmanschap

bouwbreed

In september 1995 schreef de jubilerende Stichting Centraal Woningbeheer Lingesteden in Leerdam een prijsvraag uit voor de bouw van een vrijstaand glazen woonhuis. In de constructie en vormgeving dienden “maximaal gebruik te worden gemaakt van glas als bouwmateriaal”. Het winnende ontwerp Laminata staat inmiddels als een huis en opent vandaag officieel de deuren. Voor Cobouw aanleiding om diverse partijen te laten terugblikken op een niet alledaags bouwproject. De collectieve inspanning van allen die in het idee geloofden leidde tot een verrassend eindresultaat. “Je raakt nooit op dit huis uitgekeken.”

De architecten

Kruunenberg Van der Erve Architecten omschreven Laminata zelf als ‘een uitgeholde ontbijtkoek van glasplaten’. Het sculpturale huis vergde in eerste instantie 150 kuub glas, maar dat werd gereduceerd naar tachtig. De besparing vond vooral plaats in het dak van het glazen slaapcompartiment. “Constructief bleek daar 45 centimeter dik glas nodig te zijn om de overspanning van 5,5 meter te kunnen maken. Die oplossing bleek financieel niet haalbaar. Het ontwerp is op dat punt dan ook aangepast. Het leverde een besparing op van vijftig 50 kuub glas.”

Ook een tweede glazen patio – een introverte glazen binnenruimte die zelfs met een glazen vloer was uitgerust – werd geschrapt. Nadat een potentiële koper twee jaar geleden afhaakte, werd besloten tot een souterrain waarmee relatief goedkoop extra vierkante meters konden worden gemaakt. “Op veel punten is ons concept aangepast, maar het ontwerp is er uiteindelijk beter van geworden. Je raakt nooit op dit huis uitgekeken.”

Volgens Gerard Kruunenberg is ontwerpen in glas wezenlijk anders. “Er zijn geen referenties, dus je moet weer oorspronkelijk over het materiaalgebruik denken. Je moet toch anders detailleren, want je kunt bijvoorbeeld niets in de wand wegwerken.” Vooral over de bouwfysische kant van het bouwmateriaal hebben ze het nodige geleerd.

“Glas is doorgaans een koude plek. Je denkt automatisch aan spouwmuren voor glas, maar dat hoeft niet als de muur dik genoeg is. In dit geval levert het zelfs meer problemen op.”

Daarnaast bleek technisch niet alles haalbaar. Paul van der Erve: “Het perfect transparant verlijmen bleek een fictie. Het uiteindelijke beeld hebben we moeten leren accepteren, want het is compromisloos.”

Ook aan de rol die ze in het hele proces vervulden, moesten ze wennen. “Normaal maken we een plan besteksklaar. Hier was het een open proces waarbij wij het cement waren. Het is de collectieve inspanning van allen die in ons idee hebben geloofd.” Na meer dan vijf jaar (bij)sturen, is ‘de rek er wel uit’, bekennen beiden. “We houden straks een hoop tijd over.”

De aannemer

Bij de bouw van dit huis was het voor bouwkundig aannemer Radix & Veerman uit Woerden ‘hollen of stilstaan’. Uitvoerder Jan van Schaik: “Wij hebben graag zelf de touwtjes in handen. Maar bij dit project waren we samen met Saint-Gobain afwisselend hoofdaannemer en namen we een meer afwachtende houding aan. We waren afhankelijk van hun vorderingen.” Planningstechnisch was het dan ook geen gemakkelijke klus. Qua coördinatie was het lastig.”

Ook de uitvoering was anders dan anders. Van Schaik: “De kozijnen zitten in het glas in plaats van andersom.” Zeker de maatvoering vereiste de nodige aandacht, hoewel de detailleringen vrij goed door de architect waren uitgewerkt. Alles moet goed op elkaar aansluiten. Vooral bij het dak luistert dat nauw. Om het dak te kunnen vastschroeven aan de glasmassa zijn in de slaapkamers aluminium kokers in de wanden bevestigd. In de gang steken om de 1.20 meter zogenaamde vinnen uit waarop die kokers zijn verlijmd.”

Het bouwbedrijf werkte daarnaast met veel materialen die in de woningbouw niet gebruikelijk zijn. Van Schaik: “De deuren en trap zijn gemaakt van texwood essen, gelamineerd hout. De muurplaten zijn samengesteld uit oregon pine met epdm eromheen waartussen het isolatiemateriaal is gestopt, zodat het op een kussen lijkt. De boeiborden zijn van eflex, een cement gebonden plaat.” Daarbij werd een beroep op het vakmanschap gedaan. “Die trap is blind verwerkt, je ziet geen enkele bevestiging.”

De aannemer heeft daarnaast het nodige moeten improviseren. “Om arbotechnische redenen gaan stukadoors pas aan de slag als het huis glasdicht is. Omdat de glazen buitengevels uiteindelijk moesten worden vervangen, moest de woning eerst provisorisch worden dichtgezet. Het op deze manier afwerken van de wanden bracht voor ons een zeker risico met zich mee, omdat de kans op beschadigingen groter is. Uiteindelijk viel dat wel mee.”

De glasproducent

Floor Bomers, adviseur van Saint-Gobain noemt de totstandkoming van het woonhuis een project met een open eind. “Het is een proces waarbij je probleem voor probleem moet oplossen. We hebben nog nooit zo’n huis geconstrueerd. Uiteindelijk hebben we er dan ook bijna twee keer zo lang over gedaan, maar de kwaliteit stond voor ons altijd bovenaan.”

Volgens Bomers heeft de glasproducent in Leerdam ‘een staaltje van communicatie en logistiek’ laten zien. “In totaal zijn voor de wanden dertienduizend ruiten gebruikt, in zo’n achtduizend verschillende maten. De breedte van de ruiten verschilt sterk. Over het vaste stramien van 1.20 meter varieerde de breedte van de wanden van tien tot meer dan vijftig centimeter.”

Tegenvaller

De grootste tegenvaller deed zich in de eindfase voor. Uitgerekend de kopgevels, waar ruiten met een afmeting van 2,5 bij 2 meter, twee keer zes millimeter gelaagd met een spouw van 20 mm waren voorzien, moesten worden vervangen vanwege een fout op het tekenbureau. “Op zo veel glas is dat te verwaarlozen” meent Bomers.

Laminata was zeker voor Saint-Gobain een groot experiment. “Doorgaans verlijmen we glas met kit, maar hier hebben we transparante tweecomponentenlijm gebruikt, dat met een verfrollertje werd aangebracht.

Handwerk

Eerst wilden we de wand opbouwen met pakketten van tien verlijmde platen, maar die waren moeilijker in lijn te krijgen. Het was al met al veel handwerk. Vooral het stellen en aanklemmen van de ruiten. En natuurlijk veel controleren.”

Bijkomend probleem was dat de ondervloer niet te veel belast kon worden. “Je werkt met een product dat moeilijk is te hanteren.” Volgens Bomers vergissen velen zich in het gewicht van het doorzichtige bouwmateriaal. “Glas is net zo zwaar als beton, het weegt 2500 kg per kuub.”

Voor Bomers is het waarschijnlijk zijn laatste grote klus. “Na afloop besef je pas waar je mee bezig bent geweest, tijdens het proces kijk je alleen naar de detaillering.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels