nieuws

Florida en het poldermodel

bouwbreed

Het laatste nieuws uit Florida: uit hertellingen die een aantal kranten hebben laten verrichten blijkt dat Gore gewonnen heeft. Veel invloed heeft deze constatering niet meer, want je hebt tellen en tellen. Maar hoe bestond het dat de uitslag van deze stemming niet kon worden vastgesteld? En wie is in een democratie eigenlijk de baas: de kiezer, de gekozen volksvertegenwoordigers of misschien de rechter?

In de Verenigde Staten bleek er geen baas te zijn. De baas was de werkelijkheid die uit het zich vormende krachtenveld naar voren trad. In Nederland zijn we geneigd te denken dat gekozen politici de baas zijn. Die hebben van de kiezers een mandaat gekregen. In elk geval zijn de kiezers niet de baas, want anders zouden de volksvertegenwoordigers niet zo moeilijk doen over het houden van referenda. Rechters zijn al helemaal niet de baas, want die zijn niet gekozen.

Evenwicht

Dit leidt tot een weinig opwekkende conclusie: politici zijn de baas, ook al hebben die nauwelijks nog een achterban. Het is daarom de vraag of niet dringend behoefte is aan een impuls om de samenleving in evenwicht te houden. Sommigen menen dat het opwaarderen van het referendum een oplossing is. Weer anderen willen de relatie kiezer gekozene versterken. Ik pleit voor het versterken van de positie van de rechter. Daarbij gaat het nadrukkelijk niet om het ontlokken van nog meer gerechtelijke uitspraken aan de hand van nog meer wetten – dat is een doodlopende weg.

De wens alles te regelen met wetten en ingeval van een conflict de rechter de beslissing te laten nemen, leidt er automatisch toe dat de rechter op een steeds kleiner speelveld wordt terug gedrongen. Beter is het wanneer in het civiel recht de rechter volstaat met de uitspraak: het is uw probleem, los het bestuurlijk op. Rechters moeten minder scheidsrechter zijn, en meer de partij die het speelveld breed houdt.

Speelveld

Recent heeft de Hoge Raad uitspraak gedaan in twee zaken rond de Wet Voorkeursrecht Gemeenten. De conclusie is dat een overeenkomst tussen een grondeigenaar en een projectontwikkelaar die gericht is op zelfrealisatie niet nietig is te verklaren wanneer men niet het doel heeft afbreuk te doen aan de regisserende rol van de gemeente bij de verwezenlijking van bestemmingsplannen in uitbreidingslocaties. Van verschillende kanten kwamen verontruste reacties, het meest in de zin van verzoeken om reparatiewetgeving. Ik zie het anders. Door de uitspraak van de Hoge Raad zullen gemeenten en projectontwikkelaars zich moeten bezinnen op hun rol en hun verantwoordelijkheid bij het tot ontwikkeling brengen van uitleglocaties. Met haar uitspraak bevordert de Raad dat het speelveld weer normale afmetingen krijgt. Overheden moeten de rechter niet voor hun karretje willen spannen – zo simpel blijkt de wereld niet in elkaar te zitten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels