nieuws

Analyse van tunnelmalaise geeft stof tot nadenken

bouwbreed

Op het oog lijken de bouwers van de Westerscheldetunnel een goede deal te hebben gesloten met opdrachtgever NV Westerscheldetunnel. Uit een vertrouwelijke notitie van stafmedewerkers van de commissies voor Verkeer en Waterstaat en de Rijksuitgaven van de Tweede Kamer blijkt dat Kombinatie Middelplaat Westerschelde (KMW) voor elke dag dat zij de tunnel eerder oplevert dan 14 november 2003 een bonus ontvangt van 150.000 gulden. Een leuke stimulans dus voor het bedenken van briljante manieren om het zo door tegenslagen geplaagde bouwproces te versnellen.

Terecht zet de Tweede Kamer vraagtekens bij de bonus die de binnen KMW samenwerkende aannemers (BAM, Heijmans Voormolen Bouw, het Belgische Franki en de Duitse ondernemingen Philipp Holzmann en Wayss & Freytag) kunnen opstrijken. Ze halen immers de oorspronkelijke opleverdatum van 15 maart 2003 bij lange na niet. De bouwers zouden volgens de regels van het oude contract vanaf een maand na die datum 300.000 gulden boete moeten betalen voor elke dag dat ze te laat klaar zijn, met een maximum van honderd dagen ofwel 30 miljoen gulden.

Dat geld waren de aannemers op papier al kwijt. De tegenslag met de boren heeft voor zoveel vertraging gezorgd dat het niet aannemelijk werd geacht dat een oplevering voor eind juli 2003 tot de mogelijkheden behoorde. Dus was op papier ook al de prikkel verdwenen om er de vaart in te houden en dreigde de malaise rond de bouw van de Westerscheldetunnel alleen maar erger te worden.

Prikkel

Met de nieuwe afspraken, waarbij de boeteregeling pas ingaat na 14 november 2003 en de bouwers een bonus in het vooruitzicht wordt gesteld voor elke dag dat eerder wordt opgeleverd dan die datum, heeft de NV Westerscheldetunnel een nieuwe prikkel gecreëerd die er toe leidt dat de bouwers extra gaan investeren om het proces te versnellen.

Maar die prikkel geeft nog niet de garantie dat het ook lukt op de afgesproken datum klaar te zijn. Want als zich een nieuwe onvoorziene calamiteit voordoet met de boormachines, waardoor het werk opnieuw maanden komt stil te liggen, dan is dat risico niet voor rekening van de aannemers maar van de opdrachtgever. Dus lijkt het er op dat de NV Westerscheldetunnel behoorlijk wordt gedupeerd door de grote vertragingen bij de bouw van de 6,6 kilometer lange en volgens het oorspronkelijke contract 1,6 miljard gulden kostende oeververbinding. Het is dan ook logisch dat de Tweede Kamer zich daarover zorgen maakt, want het Rijk is voor 95,4 procent eigenaar van de aandelen van de NV Westerscheldetunnel en draait dus op voor het leeuwendeel van de financiële tegenslagen binnen de onderneming.

Precedent

Grote vraag is dus of het verleende uitstel en de in het vooruitzicht gestelde bonus verantwoord zijn en of ze geen precedent scheppen voor contracten afgesloten rond andere grote infrastructurele werken. Over dat laatste is minister Netelenbos van Verkeer in een eind vorig jaar in de Tweede Kamer gehouden debat al helder geweest. Bij de bouw van de Westerscheldetunnel wordt gewerkt op de randen van wat technisch mogelijk is. Hier is sprake van een innovatief proces, waarvoor de hele wereld belangstelling heeft. De vervorming van de boorschilden, de grootste tegenslag die de bouwers te verwerken kregen, had zich nooit eerder bij een boorproject voorgedaan.

Het is om die reden niet vreemd dat de NV Westerscheldetunnel zich niet hard en zakelijk opstelt. Maar er blijven voor de politiek wel een paar vragen over. Want volstrekt onduidelijk is nu nog hoe de extra kosten worden gefinancierd en welke voordelen er tegenover staan.

Minister Netelenbos heeft in een vertrouwelijke brief aangegeven dat de nieuwe bonus-malusregeling er nog altijd toe zal leiden dat de NV Westerscheldetunnel te maken krijgt met een tegenvaller van 42 miljoen gulden. Naleving van het oorspronkelijke contract zou volgens haar leiden tot een strop van 67 miljoen gulden. Het zijn bedragen die de indruk wekken dat de NV 25 miljoen voordeliger uit is, maar onderbouwd zijn ze niet. Onduidelijk is ook wat de consequenties zijn van de latere oplevering voor het rendement van de toltunnel.

De NV Westerscheldetunnel heeft al wel aangegeven dat de kosten van de eventueel uit te betalen bonus kunnen worden weggestreept omdat de kosten die zij dagelijks moet maken gedurende de bouw hoger zijn dan het bedrag van 150.000 gulden. Het gaat dan om salaris voor personeel en derving van inkomsten uit de exploitatie van de tunnel. De stelling van de NV is dus dat ze ‘verdient’ aan elke dag tijdwinst. Maar om hoeveel geld het gaat is nog altijd een goed bewaard geheim.

Ingewikkeld

De Tweede Kamer doet er goed aan alle details rond de afspraken boven water te halen. Dit om een beter inzicht te krijgen in de ingewikkelde contracten die bij dit soort megaprojecten worden gesloten. Het terugdraaien van de overeenkomst is niet meer mogelijk omdat de aandeelhouders (behalve het Rijk betreft het ook de provincie Zeeland met 4.6 procent van de aandelen) in december al hebben ingestemd met de nieuwe overeenkomst.

Een van de lessen voor de toekomst zal waarschijnlijk zijn dat betere afspraken moeten worden gemaakt over de risico’s van innovatieve bouwprocessen. Bouwers zullen zich in het vervolg minder makkelijk de volledige verantwoordelijkheid voor het op tijd opleveren laten toeschuiven. Ze zullen strijden voor kleine lettertjes in het contract, die hen vrijwaren van de gevolgen van onvoorziene calamiteiten, zoals die nu ook staan in de nieuwe overeenkomst tussen KMW en NV Westerscheldetunnel. De analyse van de malaise rond de Westerscheldetunnel is dus zeer de moeite waard. Ze biedt immers stof tot nadenken voor zowel de politiek als de contractpartijen.

Bouwproces op de randen van wat technisch mogelijk is

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels