nieuws

Maria Hemelvaart in Den Haag

bouwbreed

Carel Weeber, ontwerper van het woningcomplex De Zwarte Madonna in Den Haag, noemt het besluit van burgemeester en wethouders van die stad om het gebouw te slopen een “asociaal besluit”, zo las ik in de Cobouw. Voor de architect van dit gebouw een begrijpelijk standpunt maar laat ik proberen er een aantal andere gezichtspunten naast te zetten.

Twintig jaar geleden introduceerde Carel Weeber zelf de ‘objectieve stedenbouw’, de stedelijkheid van een ontworpen patroon als richtlijn voor gebouwen en infrastructuur. Deze rangschikken zich zo dat stedelijke openbare ruimten worden gevormd. Weebers plan voor het Haagse Turfmarktgebied, uit 1981, is hiervan een helder voorbeeld. Nu alle kavels langs de Turfmarktroute zijn ingevuld, blijkt dat twee kavels programmatisch geen optimale bijdrage leveren aan het centrum stedelijke milieu dat Den Haag nu voor ogen heeft. Bovendien is een intensiveringsslag mogelijk, met een zwaarder en vooral gevarieerder programma.

JuBi-kavel

Het gaat om het JuBi-kavel (een naam die alleen iemand met vaste aanstelling in overheidsdienst kan verzinnen) en de Zwarte Madonna. Beide kavels hebben een eenduidig programma: het JuBi-kavel met kantoortorens van de ministeries van Juridische Zaken en Binnenlandse Zaken, gebouwd in de jaren 70. De Zwarte Madonna, uit 1985, herbergt bijna 350 sociale huurwoningen, met langs de Turfmarkt een lage plint met commerciële ruimten, die tot nu toe niet goed uit de verf kwam. Den Haag vindt die eenzijdigheid geen goede zaak. Vervolgens zijn allerlei locatiestudies gedaan en heeft de gemeente een voorkeur uitgesproken voor een mengeling van functies op de kavels van de ministeries en de Zwarte Madonna. Uiteraard met een stedelijk karakter. Als dit de behoefte is, is het in mijn ogen legitiem om te denken aan sloop van de Zwarte Madonna. Dan doet het er ook niet toe of een complex mooi of lelijk is. Het oordeel betreft niet de esthetiek van een gebouw maar het functioneren van het stadscentrum als geheel.

Kippenhok

Toch lijkt het bericht over de eventuele sloop van de Zwarte Madonna in de Haagse architectuurwereld een zelfde effect te hebben als wanneer men ’s nachts in het kippenhok plotsklaps het licht aandoet. Van echte discussie is nauwelijks sprake. De haters van het zwarte superblok zien hun gelijk bevestigd. Anderen daarentegen stáán voor dit gebouw, waarvan je ook moet toegeven: ‘it has bite’. Het gaat mij echter te ver om bij de Zwarte Madonna te gaan spreken van een monument. Het is een gebouw dat voor een bepaald doel is gemaakt en in het leven van alledag bewoond en gebruikt moet worden. Als historische bijdrage aan de stedenbouw en architectuur is de waarde nog lang niet in te schatten. Het is misschien wel net als bij auto’s. Eerst moeten zij gewoon hun werk doen, pas daarna blijken sommige modellen een classic te worden.

Mismatch

Weeber had bij de Zwarte Madonna voor ogen dat dit gebouw écht op sociale woningbouw moest lijken. Daaruit is wellicht de mismatch te verklaren tussen bouwjaar en organisatie. Het gebouw is pas vijftien jaar oud maar typologisch lijkt het uit de jaren zestig te dateren, met een eenduidige galerij-ontsluiting en bijna 350 woningen in slechts enkele typen. In zekere zin heeft de bouwmeester zelf de opgave als ‘staatsarchitectuur’ geïnterpreteerd. En dat maakt dat de Zwarte Madonna weinig weerstand heeft en zich niet goed kan aanpassen aan veranderende eisen en functies. In dit opzicht is het gebouw nu een vreemde eend in de stad.

Wat straks?

Maar de vakwereld uit Den Haag moet beslist opletten dat de discussie niet aan de verkeerde kant begint. De argumenten vóór de sloop van JuBi en Madonna moeten niet worden gezocht in de huidige gebouwen. Van de ministeriële torens lijkt overigens niemand te houden, maar zéér kwaad spreken van de Madonna, met haar onmisbare abstracte esthetiek, is geen humane uiting. Men zou zich veel meer moeten richten op wat er straks kan komen, en hoe dat te bereiken. Die opgave is niet eenvoudig: er dienen zich veel lastig op te lossen vraagstukken aan Wat wordt bijvoorbeeld het ambitieniveau voor het Turfmarktgebied? Gaat het om de realisatie van een vriendelijke mix van kantoren, woningen en enkele voorzieningen, of richt men zich nu op de complexiteit van het ware hoogstedelijke centrummilieu? Is zo’n milieu hier haalbaar? Is er trouwens een goede oplossing denkbaar voor de nu onmogelijke routing bij het Centraal Station? En, kan de grondexploitatie de kortademige levenscyclus van de bebouwing eigenlijk wel verwerken? Pas als deze vragen goed beantwoord zijn, kan men de Zwarte Madonna recht in de ogen kijken bij het uitspreken van het vonnis.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels