nieuws

Elfduizend soorten zand in zakken en bakjes

bouwbreed Premium

Woestijnzand, strandzand, rivierzand. Er is bijna geen type zand te bedenken dat niet tot de verzameling van Joop van Dijk behoort. Gek is dat allerminst. Sinds de 62-jarige inwoner van Beneden-Leeuwen met pensioen ging, is zijn hobby uitgegroeid tot dagelijkse bezigheid. “Maar het moet naar goed Hollands gebruik gratis zijn en ook niets gaan kosten. Anders is de aardigheid er af”, stelt Van Dijk. “Ik koop of verkoop nog geen korreltje. Dat staat vast.”

Zand – op de korrel. Zo heet de expositie die momenteel in het Gelders Geologisch Museum in Velp valt te bewonderen. Het materiaal dat tentoon wordt gesteld, is een fractie van de zandverzameling die Van Dijk uit alle hoeken van de wereld bijeen heeft gebracht. Hij bezit de grootste privé-collectie ter wereld. Onder de elfduizend zandsoorten bevinden zich ook het rivierzand dat als bouwgrondstof wordt gebruikt.

Van Dijk’s hobby ontstond toen hij met zijn vrouw de zandgroeve Emmerschans bezocht. Omdat het hem opviel dat de groeve verschillende kleuren zand herbergde, nam hij ‘uit nieuwsgierigheid’ acht soorten mee en zette zich achter een microscoop. “Er ging een wereld voor mij open toen ik de soorten zand uit die groeve vergeleek met het strandzand in Wijk aan Zee, toen onze woonplaats. De verschillen fascineerden mij zo, dat ik zand ben gaan verzamelen. Net als zo’n honderd anderen in Nederland. Eigenlijk is het pure gestoordheid.”

Zakken

De hobby is danig uit de hand gelopen. De inwoner van Beneden-Leeuwen bewaart thuis een paar honderd kilo zand. Dat zit in zakken en moet nog worden gedocumenteerd. Een deel is ondergebracht in bakjes van een verzamelplateau waarin het zand op soort, vindplaats, diepte en toepassing is opgeborgen.

Het meeste zand uit zijn collectie heeft Van Dijk van collega-verzamelaars. De gepensioneerde hobbyïst ruilt bijvoorbeeld zand tijdens het Internationale Zandweekend, waarvan hij één van de organisatoren is. Verder neemt hij zand mee uit vakantielanden. Dat stuit aan de grens wel eens op problemen. “Douaniers vinden het absurd dat je zand meeneemt. Zo werd ik in Zanzibar aangehouden met zestien kilogram zand, waarvan die beambten dachten dat het drugs waren. Ik heb die man een paar soorten laten proeven, voordat hij van dat idee genezen was”, grapt Van Dijk.

Hoewel de verzamelaar zelfs woestijnzand uit de Sinaï heeft, is zijn collectie bij lange na niet compleet. Dat zal zij ook niet snel worden, omdat de wereld naar zijn schatting tussen de vijftig- en zestigduizend zandsoorten kent. Alleen in Nederland al heeft Van Dijk nog niet alle zandgroeves afgelopen.

“Ons land is een goudmijntje voor mensen zoals ik”, stelt hij. “Ik juich afgravingen als in Maasbommel uit puur eigenbelang toe. Door de wisselende rivierbeddingen zijn hier veel zandsoorten te vinden.”

De Betuweformatie, een zandsoort die wordt gebruikt voor metselwerk, is volgens Van Dijk een van de betere bouwzandsoorten. “De kwaliteitsverschillen van rivierzand in Nederland zijn niet groot. De grove structuur en scherpte wijken niet veel af.”

Ander zand dan rivierzand is ongeschikt voor de bouw. “In enkele kustplaatsen is ooit met duinzand gebouwd. Dat hield geen stand, je kon zo een schroevendraaier in de voegen steken.”

Sahara

Dat sommige zandwinbedrijven hun product exporteren, vindt Van Dijk niet vreemd. “In de Sahara barsten ze van het woestijnzand, maar daarmee kun je geen huis bouwen. Zand naar Afrika transporteren lijkt op water naar de zee dragen, maar het gaat er niet voor niets naartoe.”

Hoewel de zandbronnen in ons land langzaamaan uitgeput raken en steeds meer alternatieve bouwgrondstoffen worden aangewend, vermoedt Van Dijk dat aan zijn hobby nooit een einde komt. “Geen zandsoort is gelijk. Zolang mijn lichaam het toelaat, zal ik zand blijven verzamelen.”

Reageer op dit artikel