nieuws

Cijfers ongevallen: topje ijsberg

bouwbreed Premium

Over veiligheid op de werkvloer blijft de discussie levendig. Niet alleen zijn de meningen verdeeld over welke cijfers gehanteerd worden, over de oorzaken is men het ook niet altijd eens. In een serie over veiligheid in de bouw, vandaag deel 1 met een bijdrage van P.J.Huijzendveld. In Cobouw is de laatste tijd veel geschreven over ongevallen en ongevallencijfers in de bouw. Is er nu sprake van afname of juist toename van arbeidsongevallen in deze sector, en wat zijn daarvan dan de oorzaken? Ook stelt het blad de vraag hoe een daling van het totaal aantal ongevallen te rijmen is met een toegenomen aantal dodelijke ongevallen. Deze vragen zijn echter nog geen onderwerp van grondig wetenschappelijk onderzoek geweest. Wel worden ongevallengegevens op verschillende plaatsen in Nederland geregistreerd. Maar een eenduidige verklaring voor de achterliggende trend is op dit moment nog niet te geven. Van mijn kant maak ik graag van deze gelegenheid gebruik om in ieder geval de bevindingen van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, en met name die van de Arbeidsinspectie, op het terrein van ongevalsonderzoek toe te lichten.

Geestelijk Op grond van de Arbowet geldt een meldingsplicht voor ernstige lichamelijke en geestelijke ongevallen die binnen 24 uur tot opname in een ziekenhuis leiden of die blijvend letsel tot gevolg hebben. Deze zijn door de Arbeidsinspectie onderzocht. De cijfers geven helaas een stijgende tendens te zien: 2196 in 1997, 2687 in 1998 en 2495 in 1999.

Wat het totaal aantal dodelijke arbeidsongevallen betreft, valt op

dat in alle sectoren de cijfers in de afgelopen jaren variëren. Het aantal dodelijke slachtoffers in de bouw volgt dit patroon: van 30 dodelijke ongelukken in 1997, naar 20 in 1998 tot 27 in 1999.

Omdat de Arbeidsinspectie alleen meldingsplichtige ongevallen onderzoekt, zijn de cijfers van die dienst niet representatief voor alle arbeidsongevallen in Nederland. Het gaat slechts om het topje van de ijsberg. Zo laat het Letsel Informatie Systeem van de Stichting Consument en Veiligheid zien dat bijvoorbeeld in 1998 het aantal slachtoffers van arbeidsongevallen dat behandeld is op spoedeisende hulpafdelingen van ziekenhuizen circa 120.000 bedroeg. Daarnaast zijn er nog de ongevallen die vanuit de EHBO-kist worden behandeld, of waarbij een huisarts wordt geraadpleegd. Er vinden naar schatting ongeveer 300.000 arbeidsongevallen per jaar plaats, die leiden tot een medische behandeling (bron: Ongevallen in Nederland, Consument en Veiligheid, 2000).

Duitsland

De Arbeidsinspectie heeft kennis van de meeste dodelijke arbeidsongevallen. Een aantal onttrekt zich echter aan onze waarneming zoals dodelijke arbeidsongevallen die in het beroepsverkeer plaatsvinden, ongevallen die zelfstandigen treffen, of ongevallen waarbij de schadelijke effecten pas later blijken.

De Arbeidsinspectie heeft in 1997 en 1998 een analyse uitgevoerd naar

de oorzaken van de ongevallen die bij de dienst gemeld zijn en waarbij sprake was van dodelijke slachtoffers. De meest voorkomende directe doodsoorzaken zijn “beklemd raken”, “geraakt worden door” en “ongelijkvloerse val”. Bij veel dodelijke ongevallen spelen persoonsgebonden factoren als gebrek aan kennis en gebrek aan vaardigheid een belangrijke rol. Bij de werkgebonden factoren zijn dit vooral een onjuiste werkmethode, onvoldoende leiding en toezicht en verkeerd gebruik of misbruik.

Verdergaande analyses zullen niet eenvoudig zijn. Temeer daar bij

ongevallen veelal sprake is van een samenloop van omstandigheden die verder gaan dan alleen de arbeidsomstandigheden. Het kan daarbij gaan om groei van het aantal werknemers, toename van de werkdruk en inzet van tijdelijke krachten, verandering van bouwmethoden en grootschaligheid van bouwprojecten, weersinvloeden, zelfs toename van gemiddelde leeftijd van werknemers, gewijzigde houding van werknemers e.d. In Duitsland, waar alle arbeidsongevallen worden geregistreerd, was het op grond van onderzoek nog steeds niet goed mogelijk om achterliggende tendensen aan te wijzen.

Ten behoeve van een beter inzicht in de ontwikkeling van

arbeidsongevallen is een afzonderlijk onderdeel over arbeidsongevallen opgenomen in de Enquête Beroepsbevolking (EBB) van het CBS. De gegevensverzameling in het EBB is eind 1999 gestart. Voor het waarnemen van ontwikkelingen zijn meerjarige metingen vereist.

Mentaliteitsverandering

Met de registratie van arbeidsongevallen, zoals dat nu gebeurt via het Letsel Informatie Systeem en de Enquête Beroepsbevolking, neemt de mogelijkheid toe om risicogroepen te identificeren en naar overeenkomsten in de achtergronden van de arbeidsongevallen te zoeken. Kennis hierover draagt bij aan het verbeteren van het inzicht in de oorzaken van arbeidsongevallen en aangrijpingspunten voor de preventie ervan.Hoeveel kennis we ook vergaren over ongevallen in werksituaties, feit blijft dat het aantal veel te hoog is. Het zijn in de eerste plaats werkgever en werknemers die, gesteund door de arbodienst, de risico’s in hun bedrijf moeten aanpakken. Daarnaast worden in Arboconvenanten afspraken gemaakt over het verminderen van arbeidsrisico’s. Onlangs werd in de bouwsector een intentieverklaring getekend waarin onder meer de werkdruk wordt aangepakt. Ook werd in dit convenant afgesproken om wao’ers afkomstig uit de bouw als ervaringsdeskundigen op de bouwplaats in te zetten om voorlichting te geven over veilig en gezond werken. Zij moeten een mentaliteitsverandering onder werknemers en leidinggevenden in de bouw bewerkstelligen en daarmee de gezondheid en de veiligheid op de werkplek verbeteren. In een hoogrisico-sector als de bouw moet alles worden gedaan om de arbeidsomstandigheden voortdurend te verbeteren. Het toezicht van de Arbeidsinspectie en de inzet van bestuurlijke boetes moeten hieraan een positieve bijdrage leveren. Mij bereiken signalen uit het veld dat dit ook het geval is. Ongevallen hebben vele oorzaken, maar vaak speelt het niet naleven van de regels een grote rol. Toezicht zowel van de Arbeidsinspectie als de (bouw)ondernemer zelf blijft noodzakelijk.

Drs. ing. P.J. Huijzendveld Algemeen directeur Arbeidsinspectie Aantal ernstige arbeidsongevallen die door de Arbeidsinspectie zijn onderzocht

1997 1998 1999* Bouw 1) 472 599 623 Diensten 279 399 351 Handel 255 327 328 Industrie 841 981 855 Landbouw 75 93 81 Vervoer 189 222 221 Onbekend 85 66 36

Totaal 2196 2687 2495

* Het betreft hier de voorlopige cijfers over 1999.

Bron: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid 1) Bouwnijverheid volgens code 45 van de Bedrijfsindeling KvK Aantal dodelijke arbeidsongevallen

Dodelijke ongevallen 1997 1998 1999*

Totaal 109 89 99 Bouw 30 20 27

*Het betreft hier de voorlopige cijfers over 1999 Bron: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid

Reageer op dit artikel