nieuws

Big Mac Nederland verslaat op Expo Duitse glazen kist: 1-0

bouwbreed Premium

Het Nederlandse paviljoen op de Expo 2000 krijgt van de Duitse media alle lof toegezwaaid. Die positieve beoordeling gaat, zo noteert Theo Leoné, gepaard met het onomwonden afkraken van de eigen Duitse bijdrage. ‘Een lompe, glazen kist die gelijk is aan de gemiddelde hal van de Messe om de hoek’.Het gastland slaat hiermee de plank mis.

Het Nederlands paviljoen` heeft zich op de Expo 2000 te Hannover ontpopt als een publiekstrekker van jewelste. Op de openingsdag van het wereldfeest, dat nog tot 31 oktober duurt, leidden de drommen tot wachttijden van meer dan drie uur. De Rotterdamse architectengroep van Winy Maas, Jacob Rijs en Nathaly de Vries kan tevreden zijn. Op die eerste juni registreerden de kassa’s ruim 150.000 bezoekers. Allemaal betalende kijklustigen? Welnee. Doodsbenauwd voor lege boulevards en klagende restaurateurs strooiden de organisatoren kwistig met gratis toegangsbewijzen. Niet alleen voor de vele duizenden prominenten, waaronder de Poolse president Alexander Kwasniewski. Hij strandde in een glazen lift van het paviljoen van de Europese Unie en moest zich per ladder in veiligheid klimmen. Eveneens gratis naar binnen kwamen 31.000 leerlingen, leraren en hun begeleidende leesmoeders. Dankzij de welwillende medewerking van de deelstaat Nedersaksen.

Werkplaats Duitsland

Om de bezoekersaantallen op voorhand op te vijzelen streek de Expo ook de hand over het hart voor zestienduizend bouwvakkers. Kaarten genoeg immers? Expo-manager Birgit Breuel, voorheen minister van economische zaken in Nedersaksen, had de optimische schatting van bij de start een kwart miljoen bezoekers al lang laten varen. Ze mikt nu op veertig miljoen mensen in vijf maanden. Waarvan het grootste deel door de aanzwellende publiciteit wordt opgetrommeld om vooral toch maar met eigen ogen dat wonderlijke brouwsel van de Nederlanders te aanschouwen. Geen enkel illustratie wordt in de kranten vaker afgedrukt dan die Nederlandse Big Mac van gestapelde landschappen. Het Duitse weekblad Focus beschrijft de te bewonderen paviljoens in korte termen. Naast “Werkplaats Duitsland” en “Windnest Finland” bestaat “Doolhof Zwitserland”. Nederland krijgt de kwalificatie Ruimtewonder en de recyclebare huisvesting van Japan is een regelrechte “Sensation”. “Plaats scheppen en de elementen binden. Nederlands spectaculaire visitekaart”, schrijft Focus. “De vijf verdiepingen hoog gestapelde landschappen staan voor de traditie van onze buren om de zee te trotseren en de elementen te bedwingen. De wieken op het dak leveren de stroom, kunstmatige regen voedt de vegetatie. De landschapssandwich, die met zijn buitentrappen aan heet Centre Pompidou in Parijs herinnert, geldt als de hit onder de landenpaviljoens”. Het gedegen nieuwsblad Der Spiegel stelt vast dat warempel de kraaien uit Hannover zich in het Nederlands paviljoen thuis voelen. “Een imposant gebouw, een veertig meter hoge architectonische attractie uit staal, beton en een beetje hout. De afdaling van het kustlandschap op het dak van de Hollanders naar de tussen-etage vol eiken en andere bosbomen heeft zelfs de vogels overtuigd. Al voor de officiële opening hebben de kraaien het zich in de kunstbiotoop aangenaam gemaakt”.

Teleurstelling

De kwaliteitskrant Süddeutsche Zeitung schrijft met diep ontzag en ingehouden woede over het Nederlands succes. “Een blik op de toekomst. Als een gigantische Big Mac uit bomen, tulpen en windmolens staat het Hollandse paviljoen op het Expo-terrein – en beschaamt met zijn adembenemende architectuur de gastheer, die zich bij de eerste Duitse Expo in een opgeduikelde klazen kist in de stijl van een doorsnee buitenwijk van huizen met garages presenteert. Eén tegen nul voor Nederland”. De commentator van de krant is meer dan teleurgesteld over de Duitse inbreng op de Expo 2000. “Men tuimelt, toegeschreeuwd van alle zijden, door deze global village van de goede bedoelingen, in welke oriëntaalse betonpaleizen en opgepoetste supermarkten tot een mix van kabaal uit Sillicon Valley, Shopping Mall en kerkendag opwellen. Dan kom je echter bij het Nederlandse paviljoen. En als er iets is dat op deze Expo boven de platte gebouwen, de flauwe beelden en metaforen, de kretologie en het luidruchtige etno-amusement letterlijk uitsteekt, dan is dat het schepsel van de Rotterdamse architecten”.

Ideologie

Het gebouw wordt geprezen als biobeeldhouwwerk en uitzonderlijke prestatie die het begin van een nieuwe eeuw markeert. Wonen niet in een stad als Sao Paolo 11.928 mensen per vierkante kilometer? Nou dan. Het Nederlandse paviljoen, inspelend op gewenste verdichting van de stad uitmondend in de vlucht in de hoogte, levert een radicale bijdrage aan het oplossen van de problemen van onze tijd. “Het paviljoen is gebouwde ideologische kritiek. Een vlammend protest tegen de eindeloze wijken met eigen woningen, tegen de miljoenvoudige twee-onder-een-kap-idylle, van waaruit iedere morgen de pendelaars met middelklasse limousines naar hun werk in de stad dansen. Het paviljoen is een gebouwd pamflet tegen de illusie van het zogenaamde geluk in het groen, waar altijd al de boerenkot-imitaties van andere stedelingen waren”. De lof op de Nederlandse prestatie wordt verscherpt door de kritiek op het Duitse paviljoen. Het gastland heeft nota bene 293 miljoen gulden voor de realisatie uitgetrokken. Met als resultaat? Een 130 bij 90 meter grote glazen kist die voortreffelijk tot in lengte van dagen aansluiting zal vinden op de toch al omvangrijke collectie beurshallen van Messe Hannover. De Duitse architecten zitten met de tegen krom omdat hun collega Florian Nagler geen kans gekregen heeft zijn winnende ontwerp uit te voeren. De Stuttgarter trok de aandacht met 28 zuilen van ieder twintig meter hoog. Daartussen ruimte genoeg voor podia, restaurants en tentoonstellingen, dacht Nagler. Maar nee. Commerciële motieven dwongen tot twee keer toe de plannen aan te passen. Tot de man uit Stuttgart tenslotte ontplofte en twee jaar geleden zijn opdracht terug gaf. De resterende tijd was voor Josef Wund uit Friedrichshaven voldoende om zijn omstreden multifunctionele glazen kist, twee voetbalvelden groot, aan de Expo toe te voegen. Het dak bestaat uit zes elementen waarvan de constructie van houten panelen en staal het gebouw honderd meter vrij overspannen. Ieder dakelement weegt ruim tweehonderd ton en wordt gedragen door veertien steunen van glas en staal. De toegepaste constructies zijn modern en in detail soms ronduit vernieuwend. Dat alles is echter niet voldoende om ook maar in de schaduw te komen van de grote prestaties uit het verleden. Vergeleken bij het kleine maar fijne paviljoen dat Mies van der Rohe in 1928 te Barcelona neerzette, wordt het gebouw van Wund als een niemendalletje afgeserveerd. Na Egon Eiermann in Brussel (1958) en Frei Otto te Montreal (1967) springt het Duitse paviljoen in Hannover niet in het oog.

Beieren

Wat de invulling van het Nederlands paviljoen betreft, slaat Oranje geen gek figuur. De landschappen wekken verwondering en de bloeiende velden zijn de bevestiging van Nederlands rol als grootste bloemenhandelaar ter wereld. In het Duitse paviljoen pronken naar deelstaat volkswagens, mercedessen en zowaar de bijbel van Gutenberg. Vrijstaat Beieren komt op de proppen met 2,5 ton rotsblok van de Zugspitze, Duitslands hoogste berg. De Süddeutsche Zeitung wrijft de noordelingen in volstrekt mis te zitten met het onwrikbare beeld van altijd maar bier drinkende Beieren. “Heel lang geleden toen Noord- Duitsland alleen nog maar zandkastelen bouwde en Berlijn slechts krakkemikkege muurtjes – in die donkere dagen hebben de Beieren, gelijk de farao’s, in het drassige land tussen Donau en Gardameer pyramides opgericht. De Beieren zijn de uitvinders van de Alpen. Om zo beter naar Rome te kunnen zien en neer te kijken op de Pruisen. Op de Expo is voor de eerste keer de sluitsteen van Beierens hoogste gebouw te bewonderen”.

Reageer op dit artikel