nieuws

Een tegenvaller vooraf is goedkoper dan een tegenvaller tijdens het werk

bouwbreed Premium

Voor herstel van een kademuur langs de IJssel had de Deventer gemeenteraad maar een beperkt bedrag over. Plotseling ging het mis en verzakte de kade. “Zuinigheid met vlijt bouwt huizen als kastelen”, luidt van oudsher het gezegde. Maar kennelijk denken wij er bij kademuren anders over.

We bouwen de afsluitdijk, we zetten het Deltaplan neer in open zeearmen en desnoods een vliegveld in de onstuimige Noordzee. Maar een kademuurtje in Deventer kan zomaar een paar meter verzakken. De roemruchte Nederlandse strijd tegen het water is voor een keer verloren.

Verschillende factoren lijken een rol te hebben gespeeld bij de onverwachte verzakking van de Deventer Welle, de drukke verkeersader die pal langs de IJssel en het oude stadshart loopt. De IJssel en de Welle zijn nooit goede vrienden geweest. Bij zeer hoog water loopt de kade gegarandeerd onder. Voor een langs de Welle gelegen restaurant koos de nieuwe uitbater uit voorzorg de naam ‘De Tobbe’.

Monolith

De kademuur is maar liefst vijf eeuwen oud en gebouwd zoals toen gebruikelijk: je legt een rijtje (16e eeuwse!) bakstenen op de bedding van de IJssel en je metselt je gaandeweg omhoog. Een fundering ontbreekt dus.

De IJssel is een rivier die niet is gekanaliseerd, wat heftig wisselende stromingen en wisselende waterstanden met zich brengt. Bovendien is er druk scheepvaartverkeer.

Er is dus een steeds wisselende druk op de muur – van twee kanten zelfs, want ook de grondwaterstand wisselt voortdurend. De rivier trekt grondwaterstromingen aan die onder de muur hun weg zoeken.

“Een gemetselde kademuur is als waterwering niet monolith”, legt de Overijsselse architect Evert-Jan Geerdes uit, “overal kan een zwakke plek ontstaan.” Hij pleit voor een betonnen plaat als damwand op een solide geheide fundering. Maar dat ziet er – al was het maar uit historisch besef – niet mooi uit. Dat zou simpel te ondervangen zijn door er bakstenen tegenaan te zetten. “Dat is altijd beter dan dikke muren metselen, die erg veel wegen en dus altijd de kans op verzakking in zich bergen”, stelt Geerdes.

Dit alternatief is overwogen, meldt een gemeentewoordvoerder, maar de kademuur moet worden behandeld als Rijksmonument.

Bombardement

Maar is er meer aan de hand in Deventer: de kademuur is tijdenlang niet onderhouden en was waarschijnlijk al ernstig verzwakt door de bombardementen tijdens de Tweede Wereldoorlog. In december nog is een bom gevonden en is het kadegebied door het EOC (Explosieven Opruimings Commando) bestempeld als ‘verdacht gebied’.

Bovendien kan een rol hebben gespeeld dat een niet bepaald rijke stad als Deventer begrijpelijkerwijs geen fortuin ter beschikking had voor de restauratie. De gemeenteraad voteerde 4,5 miljoen, wat al voor de verzakking ontoereikend was gebleken. Nu ziet het er overigens naar uit dat het project een miljoen meer gaat kosten, nog afgezien van de verzakking. Aannemer Van den

Herik merkte spontaan op dat het bestek ‘minimaal’ was en sprak van ‘beknibbeling’.

Oorspronkelijk waren tweehonderd werkdagen voor het karwei voorzien, nu is voltooiing voor de bouwvakvakantie een illusie.

Is het fenomeen openbare inschrijving en de daarmee gepaard gaande vervaarlijke combinatie van uiterste zuinigheid enerzijds en noodzakelijke optimale winstgevendheid anderzijds wellicht de schuldige? Niet te hopen valt dat de restauratie van de Wellekade staat voor een nieuw soort efficiency dat uiteindelijk contraproductief uitpakt.

Bij buurtbewoners viel op dat vlak voor het weekend onderaan de muur stenen werden weggehaald om ruimte te maken voor het leggen van een fundering. Maar zover kwam het toen niet, want aan het eind van de middag ging men naar huis. Het hoge grondwater had het hele weekend vrij spel.

Te hopen valt dat het onderzoek naar de precieze oorzaak van de verzakking niet uitloopt op het opsporen van de schuldigen,

bestraffen van de onschuldigen en een pluim op de hoed van degenen die niets gedaan hebben. Beter zou het zijn als alle betrokkenen – ambtenaren, wethouder, raadsleden, plannenmakers en uitvoerders – er een collectieve les uit leren: als je iets doet, doe het dan goed en dan kost het maar wat het moet kosten. Met andere woorden: een tegenvaller vooraf is altijd beter en goedkoper dan een tegenvaller tijdens het werk. Dat maakt het moeilijker om een plan door de gemeenteraad te ‘jassen’, maar kan later een hoop heisa besparen. En je bent af van al die gespeelde onschuld: “Onze fout was het niet.”

Wanneer de restauratie wordt hervat is nog bij niemand bekend. Dat is het voorlopige resultaat.

De Deventer Wellekade en de IJssel zijn nooit grote vrienden geweest. Afgelopen maandag zakte een deel van de kade in. Foto: Hans van de Vlekkert

Reageer op dit artikel