nieuws

Voor vijfentwintig jaar werk in Duitsland Kees Christiaanse vindt met stedenbouwkundige discipline gat in de markt

bouwbreed

rotterdam – De Rotterdamse architect Kees Christiaanse kreeg op 13 oktober de eerste prijs uitgereikt in de besloten prijsvraag voor de Hafencity in Hamburg. “Gratuliere,” zo had de burgemeester van Hamburg Christiaanse enige dagen eerder op de hoogte gebracht, “u heeft voor 25 jaar werk erbij.” Christiaanse en partner Markus Neppl maakten het plan samen met Hamburg Plan.

Het Hafencity-project wordt wel vergeleken met de Kop van Zuid in Rotterdam. Christiaanse: “Inhoudelijk misschien terecht, maar qua omvang zeker niet: het gebied is met 155 hectare net zo groot als de Kop van Zuid en het Oostelijk Havengebied samen! De Mullerpier waar we nu aan werken valt erbij in het niet. De 1,5 a 2 miljoen vierkante meter gemengde bebouwing vergt een investering van 5,5 miljard mark.”

In zijn kantoor in een van de filtergebouwen op het DWL-terrein legt Christiaanse het winnend prijsvraagplan uit:

“Het plangebied ligt nabij het stadscentrum en bevat de Speicherstadt, een wijk met fraaie negentiende-eeuwse pakhuizen. In tegenstelling tot Rotterdam en Amsterdam is de haven in Hamburg niet naar de buitengebieden verdreven. De havenbekkens liggen aan de overzijde van de rivier en zijn steeds vergroot. De haven is dus nog steeds prominent in het stadsbeeld aanwezig. Door de eenwording is de Elbe niet langer een doodlopende rivier, die alleen maar vervuild water uit het Oostblok naar de stad bracht. Hamburg is overigens een fraaie, rijke stad, die behalve de haven ook veel werkgelegenheid in de culturele sector kent: kranten, televisie, reclame, mode en design.”

Hoe heeft u deze prijsvraag aangepakt?

“Wij doen veel projecten in Duitsland. In Hamburg zijn we al bezig met het project Holzhafen, dat in de lokale pers zeker niet onomstreden is. Ik was dan ook blij dat we na een soort sollicitatieprocedure waar honderden architecten zich aanmeldden, tot de acht genodigden behoorden om teams te vormen en een plan te maken. Ik heb ooit in een met AIR vergelijkbare masterclass, Bauforum, een ontwerp gemaakt voor een deel van het plangebied. Daar werkte ik samen met drie studenten, die ook nog eens een afstudeerplan voor het gebied hebben gemaakt. Zij zijn inmiddels afgestudeerd en werkzaam in mijn Keulse bureau. Ze hebben meegewerkt aan dit plan. Verder hebben we samengewerkt met Hamburgplan, een bureau met architecten, ingenieurs en accountants, dat ook in Hamburg actief is.”

“Ik denk dat wij vooral hebben gewonnen, omdat we een strategisch plan hebben gemaakt en geen ontwerp. Het plan geeft een stabiel raster, een duurzame onderlegger waar flexibel op kan worden gereageerd. Verder hebben we in hoofdlijnen aansluiting gezocht bij de bestaande stad. Zo is de stadsring in het plangebied doorgezet en is de as vanaf het stadscentrum naar de rivier doorgezet. De gemengde bebouwing van wonen/werken/kantoren/detailhandel is verder tamelijk gelijkmatig in een redelijke dichtheid over het plangebied verdeeld. Er zijn enkele bijzondere punten: een attractiecentrum aan de centrale as bij het water en drie kantoorlocaties met een hogere dichtheid. Een van deze locaties is gecombineerd met een openbaar vervoersknooppunt en een winkelcentrum.”

“Een bijzondere omstandigheid”, vervolgt Christiaanse, “is dat het gebied buitendijks ligt. Een keer per jaar is er ongeveer een week lang hoog water van 2 meter, waarvoor speciale voorzieningen nodig zijn.”

Christiaanse Architects en Planners is een van de weinige Nederlandse architecten die in Duitsland actief zijn.

“Dat is deels toevallig, deels voortkomend uit mijn fascinatie voor de Duitse cultuur. Toen ik bij OMA werkte, deed ik meestal de prijsvragen en lezingen in Duitsland, want Rem Koolhaas ging liever naar Amerika. Ik ben getrouwd met een Oostenrijkse en onze kinderen worden tweetalig opgevoed. Ik zie Nederland, Duitsland, Oostenrijk en misschien ook Zwitserland als een cultuur. Er zijn niet zo veel Nederlandse architecten in Duitsland actief: Herman Hertzberger, Jo Coenen en in de grensstreek veel anonieme architecten die een groot deel van hun omzet in Duitsland realiseren. In het buitenland is de stedenbouwkundige discipline slecht ontwikkeld. Dat is echt een gat in de markt.”

U bent actief als stedenbouwkundige en als architect.

“Het werken op verschillende schaalniveaus, van 1:10000 tot 1:1, werkt verrijkend op elkaar. Alle stedenbouwkundige ontwerpen worden bij ons overigens door architecten gemaakt. Dat wil zeggen, vrijwel alle ontwerpers hebben een architectuuropleiding. Het is wel zo dat het personeel van het bureau meer en meer gespecialiseerd wordt. Ook mijn onderwijs betreft vrijwel altijd de stedenbouw.”

“Zo’n plan in Hamburg is natuurlijk een fantastische opgave met een interessant programma en allerlei aanknopingspunten in de locatie”, zegt Christiaanse. “Heel wat anders dan al die stadsuitbreidingen. Het is vreselijk moeilijk iets goeds te maken voor de Vinex-locaties. Het blijven monoculturen, slaapwijken. Menging van functies is voorwaarde voor sociale kwaliteit. Ik zou in geen enkele Nederlandse Vinex-locatie willen wonen, behalve misschien in Langerak in Leidsche Rijn.”

De tevredenheid onder de bewoners en huizenkopers is volgens Christiaanse vooral ingegeven “door de enorme vraag naar dit type woningen en de relatief gunstige prijzen van nieuwbouwwoningen.”

‘Gewonnen omdat we strategisch plan maakten en geen ontwerp’

Kees Christiaanse werkte tijdens en na zijn studie bouwkunde in Delft tien jaar lang voor het Office for Metropolitan Architecture (OMA) van Rem Koolhaas, waarvan enkele jaren als partner. In 1989 richtte hij het bureau Kees Christiaanse Architects en Planners op, een jaar later gevolgd door het bureau ASTOC in Keulen. Christiaanse was enige jaren parttime werkzaam bij de Rijksgebouwendienst en is hoogleraar aan de TU van Berlijn. Deze zomer verscheen een monografie over zijn werk bij Uitgeverij 010.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels