nieuws

Jongleren met cijfers levert nieuwe stedenbouw op

bouwbreed

den haag – Wat is een stad in deze tijd van ongeevenaarde schaalvergroting? Terwijl op de achtergrond beelden van steenwoestijnen zoals Sao Paulo en Mexico City passeren, presenteert het Rotterdamse architectenbureau MVRDV het eigen antwoord: Datatown, de dichtst bebouwde stad ter wereld.

Gezien in vogelvlucht is Mexico City een eindeloze zee van laagbouw langs rechte straten. Ook de video van een helikoptervlucht over Sao Paulo toont een schier grenzeloze steenwoestijn, al heeft die met ‘heuvels’ van hoogbouw meer relief. Ook in Azie zijn steeds meer van deze voortwoekerende steden te vinden met meer dan tien of vijftien miljoen inwoners.

De vraag die het Rotterdamse architectenbureau MVRDV stelt is dus reeel: wat voor greep hebben wij nog op de groei van de steden, wat behelzen die steden eigenlijk? Een vraag die gelijkelijk geldt voor ontwerpers en beleidsmakers.

Om er greep op te krijgen is MVRDV’s Winy Maas bezig met een studieproject over een denkbeeldige stad zonder specifieke plek, zonder specifieke cultuur of samenlevingsvormen; alles is teruggebracht tot abstracte cijfers. Zo wil hij vat krijgen op wat er in een megapool omgaat. De resultaten heeft hij samengevat in een indrukwekkende presentatie die is opgesteld in het Haags centrum voor beeldende kunst Stroom.

De maximale omvang van een stad in de middeleeuwen beliep grofweg vier kilometer, letterlijk de maat van een uur lopen. Later maakten andere vervoersmiddelen grotere afmetingen mogelijk bij een gelijkblijvende reistijd. Als we nu zouden uitgaan van een uur rijden met de hsl, dan zou de maat van een nog bereisbare stad kunnen worden opgerekt tot vierhonderd bij vierhonderd kilometer. Stel dat die stad vier keer zo dicht bebouwd zou zijn als Nederland – vergeleken met steenwoestijnen als Sao Paulo geen irreele aanname – dan zouden er in die stad 256 miljoen mensen wonen. Hoe kan zo’n stad zichzelf in stand houden? Wat is daar voor nodig? Die vraag proberen Maas en consorten cijfermatig te beantwoorden.

Sectoren

Hun presentatie omvat nog pas enkele sectoren. Hoeveel grond is bijvoorbeeld nodig voor landbouw? Videosimulaties van miljoenen kippen, koeien en varkens op eindeloze grasvlakten vliegen de bezoeker van de tentoontelling om de oren. Hij wordt ondergedompeld in meer dan elfduizend vierkante meter bos, nodig voor de CO2-productie, en doorkruist honderden meters hoge afvalbergen. Voor de 770.000 ton autowrakken alleen al is 89 vierkante kilometer nodig.

De presentatie maakt duidelijk dat, om dit alles te kunnen herbergen, de stad in vele verdiepingen moet worden gebouwd. Bovendien zijn ingenieuze combinaties van functies nodig. Over dat onderwerp gaat ook het boek ‘FARMAX’ dat MVRDV samen met stedenbouwer Richard Koek heeft geschreven over ‘excursions on density’. In vastgoedkringen is ‘FAR’ de afkorting voor Floor Area Ratio, de verhouding tussen grondoppervlak en de daarop gerealiseerde vierkante meters. De toevoeging ‘MAX’ duidt aan dat MVRDV op zoek is naar de maximale verhouding, de grens van wat nog mogelijk is. Het boek beschrijft bekende projecten van het architectenbureau, zoals de nieuwe Villa VPRO en de ver uitkragende woningen in Amsterdam-Osdorp. Daarnaast bevat het meer theoretische studies die samen met studenten aan diverse onderwijsinstellingen zijn ondernomen.

Deze exercities komen soms niet verder dan een flauw gejongleer met cijfers zoals je wel eens leest over gebouwen: hoeveel kilometer elektriciteitsdraad erin zit – van hier tot Parijs! Maar op de betere momenten werkt de onconventionele aanpak als een ware ‘eye-opener’.

Als we ons niet laten hinderen door vooroordelen over mooi en lelijk, ingesleten gewoonten van bouwtechniek en stedenbouw, dan blijkt veel meer mogelijk dan gedacht. Het jongleren met abstracte cijfers zorgt dan voor de juiste distantie om los te komen van het oude en nieuwe wegen in te slaan.

Tentoonstelling Datatown, t/m 13 februari in Stroom, Spui 193, Den Haag.

Boek FARMAX, uitg. 010, 736 blz., f. 65,-, ISBN 90-6450-266-8.

Voorbeeld van een studie uit FARMAX. De FAR (verhouding tussen grondoppervlak en bruikbare vierkante meters) van een oud stadsblok is 0,8. Die kan enorm worden opgevoerd door het binnengebied te bebouwen. Als je de bouwmassa zo afslijpt dat je er vanaf de omliggende straten niets van ziet, resulteert dat in een bijna tien keer rendabeler FAR (7,8).

Schets van de ver uitkragende woningen van MVRDV in Amsterdam-Osdorp.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels