nieuws

Consensus overheerst in politiek: Eerst Noordtak schrappen, dan praten

bouwbreed Premium

Netelenbos glimlacht geheimzinnig over de kosten, Pronk doet luchtig over onderhandelingen met Duitsland, en de meerderheid in de Tweede Kamer is het ermee eens. Het schrappen van de Noordtak van de Betuwelijn is op bijna gelaten wijze voor kennisgeving aangenomen. Al eisen

enkele grote partijen nog een hoorzitting, consensus over het schappen overheerst al voor het eerste echte debat.

Het heeft enige commotie veroorzaakt, maar minister Netelenbos van Verkeer en Waterstaat weet zich door een kamermeerderheid gesteund in haar plan om de Noordtak van de Betuwelijn af te snijden. “Tenzij”, zo houdt ze zelf de deur nog op een kier, “een verkenning van de Zuidtak uitwijst dat de noordelijke bypass toch nodig is om het goederenvervoer naar Duitsland fatsoenlijk af te wikkelen”. Dit zal rond 2002 bekend zijn. De hoofdtak van de Betuwelijn (Rotterdam-Duitsland) blijft overeind staan, zo benadrukte zowel premier Kok als verkeersminister Netelenbos.

Het besluit om de Noordtak te amputeren is volgens de bewindsvrouw gebaseerd “op de best beschikbare huidige inzichten”. Ze noemt drie redenen voor haar besluit: een nieuwe doorsnijding van het landschap wordt vermeden, de lijn is een te hoge investering en tot 2015 kunnen de hoofdtak van de Betuweroute en de bestaande rails het goederenvervoer goed aan.

Financiele bijdrage

Deze argumentatie kan zich niet plots hebben opgedrongen. Zij moet bij het ontstaan van de eerste plannen voor de Noordtak al bekend zijn geweest. In haar mondelinge toelichting noemt Netelenbos echter nog een vierde reden, die doorslaggevender klinkt. “Duitsland heeft zich aanvankelijk verzet tegen afwikkeling van het goederenvervoer via het zuiden. Het was daar al zo druk. Met de mogelijke komst van de ‘slapende’ IJzeren Rijn van Antwerpen via Limburg naar Duitsland, in combinatie met de Zuidtak, is de zuidelijke doorstroming voor Duitsland weer aantrekkelijk geworden”.

Netelenbos, die het woord benutting hoog in het vaandel draagt, ziet tot 2015 mogelijkheden het goederenverkeer van Rotterdam naar Duitsland via de Betuwelijn en de bestaande spoorwegen leiden. Daarna zien we wel weer verder. Ze is vakminister genoeg om te weten dat ze juridisch correct handelt. Eventuele schadeclaims vanuit Nederland wijst ze van de hand met de stelling “dat de Noordtak nooit zeker is geweest, in weerwil van wat anderen doen geloven.” Haar besluit frustreert evenmin het verdrag van Warnemunde, zo laten de Bondsregering en de deelstaat Noordrijn-Westfalen in een brief weten.

Maar de Duitsers willen wel graag weten hoe de verkeersminister de problemen bij Emmerich nu denkt te gaan oplossen. Duitsland leunt als lachende derde achterover, het ruikt geld. De capaciteit bij Emmerich is volstrekt onvoldoende om de stroom goederentreinen aan te kunnen. Daar had de Noordtak deels verlichting in kunnen brengen. Nu die niet doorgaat, verwacht Duitsland een financiele bijdrage dit knooppunt op te lossen.Er zal stevig onderhandeld moeten worden. Dat beamen ook de ministers Netelenbos en Pronk (Ruimtelijke Ordening en Milieu), die het voorstel tot schrappen van de Noordtak mede heeft ondertekend.

Beide bewindslieden hullen zich in glimlachend stilzwijgen op de vraag hoeveel dit Nederland gaat kosten. Netelenbos benadrukt: “Wie zegt dat ik met geld ga zwaaien? Ik ga stevig onderhandelen met Duitsland, maar houd de gegevens nog in mijn mouw.” Haar collega Pronk voegt er aan toe: “We onderhandelen met inzichten.”

En zeker de al te luchtige toon van die laatste opmerking klinkt weinig bemoedigend.

Zuidtak

De nieuwe Zuidtak van Nijmegen naar Venlo geldt ook als verlichting voor het knooppunt Emmerich, maar een studie naar de noodzaak van die lijn wordt pas in 2002 afgerond. Dit onderzoek houdt nauw verband met het voorstel van de Belgen om de IJzeren Rijn te activeren.

Intussen zal Nederland geld moeten reserveren om het bestaande spoor in het oosten – dat het goederenvervoer over de geschrapte Noordtak deels moet opvangen – te voorzien van geluidschermen. Daarover zullen de komende vijftien jaar immers veel meer goederentreinen gaan rijden. Minister Pronk meent stellig: “We zullen er geld voor zoeken en vinden.”

Als uit de studie naar de Zuidtak blijkt dat de Noordtak er toch moet komen, dan wordt die nieuwe lijn alsnog in de heroverweging opgenomen, zo stellen de ministers zich voor. Alleen voor een hogere prijs dan de vijf miljard gulden die er nu voor staat, maar dat zeggen ze er niet bij.

Ommezwaai

De Noordtak gold nog pas een jaar geleden als het succes van de Betuwelijn. Zonder Noordtak geen Betuweroute, was toentertijd de overtuiging van een Kamermeerderheid. De ommezwaai van deze meerderheid is dan ook een raadsel. De volksvertegenwoordiging laat zich kennelijk meeslepen door de verve waarmee minister Netelenbos verkondigt dat er kan worden bezuinigd op speciale goederensporen naar Duitsland.

De hoorzitting die coalitiepartijen PvdA en VVD en oppositiepartij het CDA aankondigen als willen ze zichzelf overtuigen van de noodzaak de Noordtak te schrappen, is slechts een zwakke poging om te bewijzen dat ze ook nog wat in de melk te brokkelen hebben.

Het is zoals James Kennedy – historicus en Nederland-kenner – zondag in het televisieprogramma Buitenhof al zei. “Nederland is eentonig geworden, zonder bruisende politiek. Er is op voorhand al consensus. Paars staat synoniem voor consensus; dat geeft een vervlakking van de Nederlandse cultuur in het algemeen”.

Elsemiek de Jong

Parlementair redacteur

Reageer op dit artikel