nieuws

De zedenprekers van welstand

bouwbreed Premium

Het televisieprogramma ‘Het uur van de Wolf’ ging afgelopen maandag over het reilen en zeilen van welstandscommissies, en het voldoen aan redelijke eisen van welstand bij het verkrijgen van een bouwvergunning.

Eindelijk was een programma eens echt zijn naam waard. Duidelijk werd dat het bij welstandstoezicht steeds minder om een toetsing van een ontwerp gaat en steeds meer om een neerbuigende vorm van mee-ontwerpen.

Twintig jaar geleden werden plannen bijna geruisloos door zo’n commissie behandeld. Tegenwoordig is het bijna vanzelfsprekend dat de architect zelf daarbij aanwezig moet zijn.

Hierdoor gaat een zekere vorm van neutraliteit en ook objectiviteit verloren, want het maakt psychologisch nogal wat uit of die architect een beroemde bouwmeester is, of een onbekende plattelander met applicatiecursus. Onvermijdelijk vinden er dan discussies plaats – soms urenlang – en krijgt de behandeling de status van een afstudeerproject. Het gaat niet meer om toetsing maar om een soort mee-ontwerpen.

In het televisieprogramma waren toptalenten die de welstandscommissie eigenlijk niet nodig hadden, er was een middenkader dat enige begeleiding wel nodig had en er waren minder begaafden die men als architect liever wegzond met een vette onvoldoende.

Dit laatste gebeurde in het programma ook letterlijk. Een architect werd tegen zijn zin weggestuurd uit de vergadering en je kon zelfs via de TV proeven dat hieraan een zekere minachting ten grondslag lag.

Tijdens de uitzending betoogde een commissielid dat het bij welstand om democratische besluitvorming gaat. Bovengenoemde classificering toont echter dat het om ongelijke monniken met ongelijke kappen gaat – niet democratisch en in feite ongrondwettelijk.

Een naar bijverschijnsel is, dat impliciet de beoordelaars een hoge pet van zichzelf op hebben. Mede hierdoor is er tijdens de behandeling sprake van een ongelijke machtsverhouding. Een ongelijkheid die verder escaleert als de planmaker fijntjes wordt duidelijk gemaakt dat zonder medewerking van zijn kant er geen bouwvergunning komt.

Hoe het komt mag Joost weten maar Nederland is een zedenprekend land. Niet alleen op internationaal niveau maar ook op kleine schaal.

Dat verklaart waarom Nederland het enige land is dat er Welstandscommissies op na houdt. Het zijn er ongeveer 125 en bij grove benadering kost deze moraliserende groep de gemeenschap minimaal 50 miljoen gulden per jaar, de uren en presentatiekosten van de planmakers niet meegerekend. In de Welzijnssector zou men wat blij zijn met dit jaarlijkse bedrag.

Tenslotte nog dit: voor een goede stedelijkheid is het aanvaarden van een zekere vorm van chaos en imperfectie onmisbaar, zoals deze ook onontkoombaar is in het functioneren van de betrokken gemeenschap. Het zou de moeite waard zijn het idee van Carel Weeber uit te werken en te beginnen met het aanwijzen van welstandsvrije zones.

Het ideaal is de uiteindelijke opheffing van dit anachronisme.

Reageer op dit artikel