nieuws

Hilversum houdt industrieel verleden overeind

bouwbreed

De 46 meter hoge schoorsteen van de Nederlandsche Seintoestellen Fabrieken (NSF) in Hilversum blijft staan. De gemeente behoudt daarmee een herinnering aan het industriele verleden. Het lag aanvankelijk in de bedoeling de rookafvoer te slopen. De Hollandsche Maatschappij voor Vastgoedontwikkeling (HMV) uit Alkmaar wil de grond waarop de pijp staat verwerven en op de plaats van het bijbehorende ketelhuis woningbouw plegen.

“Zo’n drie weken geleden diende de Hilversumse historische vereniging Albertus Perk een verzoek in bij de minister de schoorsteen onder de monumentenbescherming te zetten”, zegt directeur drs. H. de Boer van HMV. “Dat is in overweging genomen en sindsdien geniet de rookafvoer voorlopige bescherming. HMV wil nu de locatie waarop de schoorsteen en het bijbehorende ketelhuis staat overnemen. Het stookgebouw maakt plaats voor nieuwbouw. In het oorspronkelijke plan voor het NSF-gebied ging dit terrein op aan vier eengezinswoningen. In plaats daarvan kan op die plaats nu een complex met bijvoorbeeld seniorenwoningen verrijzen. De schoorsteen komt achter het complex ter hoogte van de ingangspartij te staan. Die wordt transparant zodat de pijp vol in het zicht staat.”

“Momenteel onderhandelen we met terreineigenaar Philips over de prijs van de locatie.”

Keuring

“Ons is er veel aan gelegen dat de schoorsteen behouden blijft. Nederland telde ooit om en nabij 5000 fabriekspijpen. Daarvan zijn er nog zo’n 500 over. Van die resterende 10 procent valt een groot deel onder de categorie ‘klein’. De karakteristieke hoge schoorsteen is zeldzaam geworden. Bij sloop verdwijnt niet alleen een bouwwerk maar ook de herinnering aan het industriele verleden van een plaats. Om dat te voorkomen vroeg ‘Albertus Perk’ ons mee te werken.”

“Met afzien van sloop is het niet gedaan. De wet schrijft elke tien jaar een keuring voor door een gecertificeerd bedrijf waarvan Nederland er twee telt. Onderzoek dat dit voorjaar plaatsvond toonde aan dat na groot onderhoud de pijp weer jaren meegaat. De werken voorzien in een bovenafdichting tegen slagregens en in het aanbrengen van ventilatie. Omdat de afvoer niet meer wordt gebruikt verslechtert de toestand niet. Blijft een pijp in bedrijf dan ‘verslijt’ de binnenkant onder de invloed van zwavel en vocht. Dat laat de inwendige klimijzers roesten. De omvang van corroderend ijzer kan het negenvoudige van de oorspronkelijke maat belopen. Als gevolg daarvan scheurt en knikt de wand.”

Schade

“Het ligt nu in de bedoeling deze ijzers weg te halen en de binnenkant te reinigen”, licht De Boer toe. “Dat gebeurt naar verwacht in het komende voorjaar. De gipsachtige voegen worden waar nodig gerepareerd. Over het geheel genomen heeft de afvoer weinig onder het gebruik geleden. Sommige schoorstenen zijn nu eens wel en dan weer niet in bedrijf geweest waardoor een niet onaanzienlijke schade ontstond. Wel hou je in de pijp een verzadiging aan rookgasrestanten. Voor zover bekend veroorzaakten schoorsteen en ketelhuis geen bodemvervuiling. Nader onderzoek moet die aanname staven.” “Omdat de schoorsteen welbeschouwd los staat van de bebouwing komt die niet ten laste van de appartementen. We willen nog nagaan of de schoorsteen bijvoorbeeld als drager kan dienen voor een telefoonantenne zodat de afvoer zelf inkomsten voor het onderhoudsfonds vergaart. In theorie zou de pijp ook nog als afvoer kunnen dienen voor de stookinstallatie van de komende nieuwbouw maar die optie kwam bij de verdere uitwerking van de plannen niet meer aan de orde. Daarmee zijn eigenlijk alle mogelijkheden van herbestemming genoemd en dat maakt een schoorsteen financieel gezien tot een wat kwetsbaar monument.”

Bouwplannen

“We hopen in januari van het volgende jaar de definitieve bouwplannen in te dienen zodat de werken nog in de eerste helft van 1998 kunnen beginnen”, denkt De Boer.

“Boven de voorbereiding hing tot voor kort de dreiging van sloop. Het landelijke Monumentenselectieproject hield de mogelijkheid van behoud echter wel open. De provincie wijst in dat geval de gemeente op de objecten die voor rijksbescherming in aanmerking komen. Op de lijst van Noord-Holland staat onder meer de schoorsteen. In die procedure kan de daadwerkelijke bescherming nog wel zo’n twee jaar op zich laten wachten. En dan valt er in het geval van de NSF-schoorsteen weinig meer te behouden…”

“Eerder raakten we betrokken bij de herbestemming van een zuivelfabriek in Bunschoten”, zegt De Boer. “Daar hoorde ook een schoorsteen bij. De gemeente wil die nu terugzien. Mogelijk kunnen we voor dit project elders in het land een schoorsteen aankopen en die overbrengen naar Bunschoten. Onmogelijk is dat niet. Echter: als je een schoorsteen in segmenten zaagt en die elders weer opbouwt kunnen de hechtingen problemen opleveren. Wat betekent dat je de afvoer het beste vanaf de voet weer opmetselt.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels