nieuws

‘Criminal audit’ kan wapen zijn in strijd tegen georganiseerde criminaliteit’ Justitie gaat misdaad in bouw te lijf. Betrokkenheid maffia wereldwijde tendens

bouwbreed

Het ministerie van Justitie is bezig met het ontwikkelen van een instrument waarmee de georganiseerde misdaad uit de bouw kan worden geweerd. De eerste contouren hiervan, de criminal audit, staan inmiddels in de steigers.

De Nederlandse Academie voor Overheidsmanagement, de Thorbecke Academie in Leeuwarden, heeft de eerste aanzetten voor de criminal audit op papier gezet. Mede aanleiding voor het in opdracht van de Dienst preventie, jeugdbescherming en reclassering van het ministerie van Justitie gehouden onderzoek is het gegeven dat de bouw een risicovol gebied is voor infiltratie van de georganiseerde misdaad.

Volgens het rapport van de enquetecommissie opsporingsmethoden, de Commissie-Van Traa, is de misdaad op dit moment nog niet actief in de Nederlandse bouw, maar is de sector wel erg kwetsbaar. Dit heeft een aantal redenen. Zo is er sprake van een legale branche waar heel veel geld in omgaat. Daarom is de sector aantrekkelijk om geld wit te wassen.

Daarnaast is het aantal faillissementen in de bouw relatief groot. Een crimineel die onder valse voorwendselen een bv laat ploffen is daardoor moeilijk te onderscheiden van iemand die echt failliet gaat. Ook is het vrij makkelijk tot de bouw toe te treden. Personeel, kennis en kapitaalgoederen zijn makkelijk in te huren of via zogenoemde katvangers te koop, zo staat in het rapport.

Buitenland

Gewezen wordt op het buitenland, waar met name in Italie, Japan en de Verenigde Staten de georganiseerde criminaliteit deze branche vrijwel geheel in handen heeft. In Italie is zoals bekend de invloed van de maffia op aanbestedingen, bouwcontracten en aannemers groot. Zo zijn na de aardbeving in Napels grote sommen geld die bestemd waren voor de uitvoering van bouwpoen, verdwenen in de zakken van corrupte politici en criminelen.

In Japan hebben de Yakuza-groepen een lange traditie in de bouw. Aannemers worden bedreigd, gedwongen protectiegeld te betalen en aanbestedingen door de overheid worden met geweld en corruptie gestuurd. Naar schatting strijken de Yakuza-groepen zo’n 2 tot 3% van de totale omzet in de bouw op.

In de Verenigde Staten is de maffia sinds de jaren twintig actief. Vooral in New York controleren criminele groeperingen van voornamelijk Italiaanse origine bijna alle private en publieke bouwcontracten.

Aan de bouw gerelateerde georganiseerde criminaliteit doet zich ook steeds dichter bij huis voor. In Belgie is de zaak Bongiorno-Steiner wat dit betreft karakteristiek. Bongiorno had soms 18.000 bouwvakkers in dienst. Als gevolg van zijn praktijken liep de Belgische staat ongeveer f. 1,4 miljard mis aan niet betaalde belasting en sociale premies. De journalist Steiner die deze zaak in de publiciteit bracht, werd in opdracht van Bongiorno vermoord.

Bovenwereld

Justitie wil voorkomen dat dit soort praktijken ook in Nederland opdoemen. De criminal audit kan daarbij het instrument zijn. Doel daarvan is het weren van de georganiseerde misdaad uit de bovenwereld door het doorlichten van een bedrijf op een zodanige manier dat vermoedelijke connecties met de misdaadwereld worden blootgelegd.

In de Verenigde Staten is dit fenomeen niet nieuw en wordt daar breed toegepast. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen repressieve en preventieve audits.

De repressieve audit is bedoeld om een niet bonafide bedrijf weer op het rechte pad te krijgen. Deze audit, die in Nederland volstrekt onbekend is, staat onder leiding van het openbaar ministerie en biedt voorwaarden om geheel of gedeeltelijk aan gerechtelijke vervolging te ontkomen.

De preventieve audit is bedoeld als een soort pre-kwalificatie op het punt van integriteit van het bedrijf. Werkt een bedrijf niet mee, dan komt het niet in aanmerking voor een overheidsopdracht.

In Nederland is weinig ervaring met criminal auditing, al neemt de aandacht ervoor wel toe. Tot nu toe zijn er drie poen waarbij de audit als experiment wordt toegepast. Het gaat dan om de Kop van Zuid in Rotterdam waar de belastingdienst samen met de economische controledienst aandacht besteedt aan het voorkomen van het ontduiken van belastingen en premies voor sociale verzekeringen.

Ook in Amsterdam worden stappen ondernomen bij het po- metrolijn noord-zuid. Hierbij moet de politie inschrijvende aannemers screenen op banden met de misdaad. De gemeente Amsterdam wil op die manier voorkomen dat zij opdrachten gunt aan bedrijven die te maken hebben met de georganiseerde misdaad. Complicerende factor hierbij is, dat – mocht de lijn er ooit komen – ook buitenlandse bedrijven zullen meedingen naar de opdracht.

Als derde po is er de auditing in Flevoland in het kader van het ‘Enig Programmerings Document’. Flevoland heeft daarvoor Europese gelden gekregen onder voorwaarde dat een audit moet worden uitgevoerd op bedrijven die aanspraak willen maken op de gelden.

Pre-audit

De onderzoeker adviseert in zijn rapport dat er in eerste instantie een pre-audit moet worden gehouden. In die fase kan een weloverwogen beslissing worden genomen over het al dan niet toepassen van de audit in de aanbestedingsfase. In deze fase wordt dan nog niet gekeken naar de integriteit van mogelijke partners, maar wordt bekeken of aard en omvang van het werk dusdanig zijn dat het zich leent voor een criminal audit.

De audit zelf heeft dan het karakter van een checklist met vragen. Deze moet voorkomen dat er zaken vergeten worden en de criminaliteitsbestrijding verwordt tot een ad-hoc benadering.

De geijkte zaken als informeren bij belastingdienst, Kamer van Koophandel en bedrijfsvereniging zitten daar uiteraard in. Maar ook zaken als financiele, organisatorische, relationele en managementaspecten komen aan de orde. Daarbij gaat het dan vooral om constructies met rechtsvormen, de schuldpositie, het ontwikkelingspatroon van inkomsten en het gebruik van juridische adviseurs.

Het rapport draagt wat dit betreft een aantal nuttige voorstellen aan, maar signaleert tegelijkertijd dat er nog vele kennislacunes zijn. Zo is bijvoorbeeld niet duidelijk of iemand uitgesloten kan worden bij een aanbesteding op basis van een criminal audit. Ook de financiering is nog niet rond. Bovendien zal iedereen nog moeten leren ermee om te gaan. Op basis van de ervaringen zal de audit zelf wellicht aanpassing behoeven.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels