nieuws

Beheer stad vergt meer dan alleen bouwen

bouwbreed

Het is met bouwen alleen niet gedaan. Uitbreidingen en zeker nieuwe steden vergen een slagvaardig bestuur dat andere belanghebbenden ook betrekt bij het beheer. Dat levert alleen resultaten op wanneer in het bestaande gebied ‘de rommel is opgeruimd’. Ontbreken visie en mogelijkheden voor aanpak dan dreigt bijvoorbeeld voor binnensteden ontvolking en floreren in de centra alleen nog kledingwinkels en fast food-zaken. Aldus secretaris-generaal M. Sudarskis van de Internationale Associatie voor Stedelijke Ontwikkeling (INTA/ AIVN) uit Den Haag in een gesprek met deze krant.

“Eerst de rommel opruimen in het centrale gebied”, is een opmerking die de vroegere Franse president De Gaulle volgens Sudarskis zo’n 25 jaar geleden maakte naar aanleiding van de plannen om rond Parijs nieuwe steden te bouwen. “Het centrum van de hoofdstad was toentertijd een puinhoop. Dat is het nog steeds, zij het dat het niet meer om de scheve verdeling gaat tussen de bevolking in de binnenstad en de buitenwijken maar om de verdeling van de activiteiten. Kijk je naar andere Europese steden dan zie je ook daar de variatie in binnenstedelijke activiteiten snel afnemen. Nagenoeg overal domineren kledingwinkels en fast food-zaken. Een kwart eeuw geleden gebeurde er veel meer in de centra, echter wel met als onvermijdelijk gevolg te veel verkeer en dus vervuiling. Het ligt om die reden in de bedoeling een Europese federatie van binnensteden op te richten die het plaatselijke bestuur adviseert over het beheer van de centra.”

Stadsgebied

“Een niet onaanzienlijk aantal inwoners van de binnensteden vertrok in de afgelopen jaren naar de zogeheten New Communities; nieuwe steden zijn of traditionele uitbreidingsgebieden die op zich nieuwe steden binnen het stadsgebied vormen”, legt Sudarskis uit. “De eerste New Communities ontstonden pakweg 50 jaar geleden in Groot-Brittannie. Japan kent inmiddels 30 jaar satellietsteden en Frankrijk 25 jaar. Sindsdien deed nagenoeg elk land ervaring op met deze vorm van stedebouw. Op dit moment kun je een gefundeerd oordeel vormen over de waarde ervan en bepalen of het bijbehorende beleid nog steeds een reactie is op de bevolkingsdruk en op het stedelijke beheer. Deze beoordeling zal een belangrijke rol spelen tijdens de VN-conferentie in juni in Istanboel. Twintig jaar geleden stond de eerste Habitat-conferentie in het teken van ‘onderdak’. De komende bijeenkomst gaat in op meerdere onderwerpen dan alleen goedkope huisvesting. Te denken valt aan de adequate vormgeving en inrichting van steden.”

Beheer

“De VN erkent inmiddels dat momenteel 60 procent van de wereldbevolking in steden woont en dat een afdoend stedelijk beheer in elk geval een deel van de mondiale problemen vermindert”, stelt Sudarskis. “Vele andere beleidmakers denken bij steden aan de traditionele uitleg van dit begrip. Beheer van een stad vergt echter meer dan het vasthouden aan bekende en gelijkblijvende normen. Bezuinigingen op openbare middelen zetten het stedelijke beheer sterk onder druk. Daar komen dan nog decentralisatie bij en privatiseringen. Twintig jaar geleden kon bijvoorbeeld de Nederlandse overheid aanzienlijke bedragen reserveren voor nieuwe steden als Lelystad, Almere en Zoetermeer. Nu dergelijke bestedingen nauwelijks meer mogelijk zijn moet worden nagedacht over de vraag waar mensen dan naar toe moeten.”

Resultaten

“Kijk je bijvoorbeeld naar Londen dan zie je dat veel mensen buiten de eigenlijke stad wonen en zeker niet op de slechtste plaatsen”, vindt Sudarskis. “In het Verenigd Koninkrijk boekten de ontwerpers toonaangevende resultaten met hun combinatie van wonen en werken. Te denken valt dan aan Milton Keynes. In de loop van de tijd verdween evenwel veel bedrijvigheid zodat alleen de woonfunctie overbleef en dat proces leidde tot een soort ghettovorming. Het is aan het stedelijke bestuur voor dat probleem een oplossing te vinden door bijvoorbeeld plaats in te ruimen voor nieuwe technologische bedrijven. Sommige deskundigen menen dat de moderne informatietechnologie mensen in staat stelt om thuis op het platteland hun dagelijkse werk ke doen. Tot op zekere hoogte zal dat zeker ke en draagt in die gevallen bij aan de ontwikkeling van de nieuwe steden. Deze gang van zaken biedt echter geen oplossing voor de problemen die zich in de binnensteden voordoen.”

Verval

“Behoeden voor leegloop en verval stelt hoge eisen aan het beleid”, meent Sudarskis. “Het gaat dan niet alleen om plannen voor de toekomstige ontwikkeling; dat levert alleen papier op. Nodig is veel meer inzicht in de wijze waarop voornemens tot uitvoering komen. Dat vereist een vergaande samenwerking tussen het gekozen bestuur, de ambtenarij, de particuliere sector en niet in de laatste plaats de inwoners. In het te geval gaat het dan om de verschillende belangengroepen. In de ideale situatie is de zeggenschap gelijkmatig verdeeld over deze groepen. Het gekozen bestuur alleen kan een stad niet afdoende beheren zoals ook technocraten en particulieren dat niet zonder de medewerking van anderen ke. In de praktijk valt echter nog weinig van dit ideaal te zien. Daarbij, veranderingen in het stedelijke beheer zijn beduidend gemakkelijker door te voeren in de ontwikkelde westerse landen dan elders omdat wet en regel er in elk geval mogelijkheden voor scheppen.”

Onderricht

“Vooral in de minder- of onderontwikkelde landen is een goed stedelijk beheer meer dan nodig”, zegt Sudarskis. “Het ontbreekt de mensen die daar bij betrokken zijn echter vaak aan het juiste onderricht. Deze algemene constatering geldt niet overal. In Zuidoost Azie heerst een sterk ontwikkeld gemeenschapsgevoel dat bijvoorbeeld in Singapore, Kuala Lumpur en tot op zekere hoogte ook in Jakarta en Bangkok tot een beter stedelijk beheer leidt. Het verblijf in de steden vergt dat de inwoners minder aan hun eigen belang en meer aan dat van de gehele samenleving moeten denken. Onderwijs kan die verandering mede op gang brengen. In Afrika ontbreken de mogelijkheden daartoe vaak zoals er ook over het geheel genomen weinig druk is die een meer collectief gedrag in de steden bevordert. Daar komt bij dat bijvoorbeeld in Centraal- en West-Afrika gewelddadige geschillen uitbreken tussen stammen en etnische groepen. Mede daardoor komt een betere onderlinge samenwerking niet tot stand.”

Belangen

“Dat neemt niet weg dat degenen die in Afrika bijvoorbeeld verantwoording dragen voor het stedelijke beleid in het algemeen van goede wil zijn maar niet altijd de medewerking krijgen die ze nodig hebben”, weet Sudarskis. “Zo ke inwoners die vinden dat het plaatselijke bestuur zich te weinig voor hun belangen inzet weigeren belastingen af te dragen of op een andere manier individueel protesteren inplaats van te proberen de problemen op gemeenschappelijke wijze op te lossen. Temeer niet omdat de verantwoordelijke instellingen ook niet weten hoe ze met moeilijkheden moeten omgaan en hoe ze het algemene belang ke dienen. Met als gevolg dat er geen goed stedelijk beleid van de grond komt en de stad zelf steeds meer in de versukkeling komt. Dergelijke problemen doen zich overigens ook voor in westelijk Europa. Die laten zich niet van de ene op de andere dag veranderen.”

Bedrijfsmatig

‘Bijvoorbeeld in de Verenigde Staten menen sommige deskundigen dat moeilijkheden vanzelf verdwijnen wanneer een stad op een meer bedrijfsmatige wijze wordt beheerd”, weet Sudarskis. “Zo’n aanpak is gedoemd te mislukken omdat een stad geen onderneming is. Je kunt immers niet de historische waarde kapitaliseren, de waarde van de bevolking op een winst- of verliesrekening plaatsen. Temeer niet omdat een stad niets meetbaars produceert maar alleen plaats biedt aan sociale verhoudingen. Je kunt wel bepaalde overheidsdiensten op goedkopere wijze laten uitvoeren door particulieren maar een stad is meer dan alleen een verzameling diensten. Om die reden is ons er veel aan gelegen tot een Europese federatie van binnensteden te komen die over het immateriele karakter van de steden waakt en de culturele aspecten in de breedste betekenis van het begrip bevordert. Dat plan wekte inmiddels ook al belangstelling in de Verenigde Staten. Weet Europa dat voornemen in praktijk te brengen en daarmee succes te boeken dan biedt dat andere delen van de wereld een voorbeeld. Nieuw is die culturele (zelf)verantwoording zeker niet. Steden in het zuidoosten van Azie proberen steeds meer aansluiting te vinden op hun nationale geschiedenis ter onderstreping van de eigen identiteit.”

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels