nieuws

Nieuwe denkrichting in aanpak huizenbouw Zuid-Afrika

bouwbreed Premium

Het provinciaal bestuur van Gauteng, de regio rond Johannesburg, wil vier nieuwe steden optrekken voor de midden en lagere inkomens met een hoge bouwdichtheid, waarbij de koopsector de ontwikkeling van de sociale sector subsidieert. Het plan biedt Zuid-Afrika een nieuwe denkrichting voor het wegwerken van de immense achterstand aan woningen voor de zwarte gemeenschap.

Het idee klinkt Nederlanders bekend in de oren, maar is een doorbraak in Zuid-Afrika, waar de regering er tot nu toe vanuit is gegaan dat burgers via een kleine staatssubsidie en een banklening hun huis laten bouwen op hun eigen stukje grond, de traditionele manier van huisvesting in het land.

Hoewel het aantal nieuwbouwwoningen toeneemt, zijn er in de eerste tweeeneenhalf jaar sinds het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) van president Nelson Mandela het landsbestuur overnam, ruwweg 100.000 huizen neergezet. De regering heeft aangekondigd een miljoen huizen te bouwen in vijf jaar en ligt ver achter op schema. Deskundigen schatten het huidig huizentekort op anderhalf tot twee miljoen woningen.

Bij de presentatie van het stedenplan zei Gautengs provinciaal minister voor de volkshuisvesting Dan Mofokeng dat het po aantrekkelijk is voor ontwikkelaars, die tot op heden de markt voor de laagste inkomens hebben gemeden.

De financiering van de steden, waarvan de locatie later bekend wordt gemaakt omdat nog niet al het land is aangekocht, moet een partnership zijn tussen de staat en de private sector, aldus de minister. Het provinciaal bestuur zal zorgen voor het land en de infrastructuur.

Willig oor

De introductie van gesubsidieerde huurwoningen is nieuw, en een uitkomst voor mensen die een te laag inkomen hebben om een hypotheek met een rente van meer dan 19% te ke betalen.

Om het plan uit te voeren, moet het provinciaal bestuur evenwel de landsregering nog overtuigen van de logica. Maar minister Mofokeng denkt dat het concept van koop en huur in hoge densiteit, met de specifieke financiering van staatssubsidie en private sector, een willig oor zal vinden bij het landelijk kabinet.

Mofokeng wil het plan doorzetten. de regio rond Johannesburg komt zeker 300.000 huizen tekort en met het huidig beleid komen er te weinig woningen bij. Mofokeng: “Gauteng heeft zich aan de landelijke regels gehouden en is loyaal geweest, maar de resultaten hadden beter ke zijn.”

Mofokeng vindt steun voor zijn idee bij een commissie die landelijk minister Sankie Mhtembi-Mahanyele heeft geadviseerd, en in grote lijnen met dezelfde voorstellen komt als in Gauteng zijn bedacht. Bovendien maant de commissie de smorende bureaucratie op het ministerie weg te werken. De regering werkt aan een plan voor stedelijke ontwikkeling, en de verwachting is dat de aanbevelingen van de commissie worden overgenomen.

Straatarm

Het kabinet van Mandela heeft zich ten doel gesteld om de leefomstandigheden van de miljoenen krotbewoners te verbeteren. De regering streeft naar economische groei. Die groei moet banen scheppen en hogere belastinginkomsten opleveren, waarmee de regering scholen en ziekenhuizen kan bouwen, en water en riolering kan aanleggen.

Het bouwen van huizen is tot op heden aan de burgers en de private sector overgelaten, maar met een teleurstellend resultaat. De laagste inkomens ke een staatssubsidie krijgen van maximaal 15.000 rand ( – 5.500) en zouden de rest moeten lenen.

Dat de nieuwbouw achterblijft, is niet verwonderlijk, want mensen zijn straatarm: 40% van de bevolking verdient 6% van het nationaal inkomen. Zij wonen op het platteland of in de krottenwijken, of plakkerskampen zoals ze in het Afrikaans heten, rond de steden. Deze burgers zijn werkloos of werken in de informele sector, de grijze economie, en wonen doorgaans in zelfgebouwde hutten van palen en golfplaten, zonder nutsvoorzieningen. De regering denkt dat minstens zeven miljoen van de meer dan veertig miljoen Zuid-Afrikaners in feite dakloos zijn.

Banken zijn vanwege het hoge risico niet bereid hypotheken te geven aan mensen die minder dan f. 600 per maand verdienen, en dat is de overgrote meerderheid. Banken schrikken ook terug voor de onder apartheid gegroeide cultuur binnen de zwarte gemeenschap om niet te betalen voor hypotheken en nutsvoorzieningen. De regering heeft geprobeerd die houding te veranderen via de Masakhane-campagne (samen bouwen), maar die poging is jammerlijk mislukt.

Projectontwikkelaars mijden om dezelfde redenen de markt voor laagste inkomens. Voor grote bouwers is het bovendien weinig aantrekkelijk om individuele goedkope huizen op te trekken. Maar ze zijn er wel voor te vinden hele wijken of steden neer te zetten.

Verzet

Zijn die hobbels eenmaal genomen, dan loopt de regering tegen andere problemen aan. Zo verzetten buurten zich tegen de komst van goedkope huizen naast hun wijk, omdat dit de waarde van hun onroerend goed zou verlagen en de criminaliteit zou verhogen. In dit verzet trekt de blanke en de zwarte middenklasse gezamenlijk op.

De trek naar de steden leidt er voorts toe dat de regering het tekort aan huizen dagelijks ziet toenemen. Deze mensen, niet zelden uit de buurlanden van Zuid-Afrika, bezetten ongecontroleerd stukken grond rond de steden, omdat ze dicht bij hun werk willen wonen, of bij mogelijk werk, en in de buurt van openbaar vervoer.

Die ontwikkeling verhoogt de druk op het kabinet van Mandela om het roer om te gooien en het concept van sociale woningbouw en van grote bouwpoen te omarmen, zeggen analisten. Aan geld is geen gebrek. In de eerste tweeeneenhalf jaar zijn miljarden aan randen, bestemd voor woningbouw, onbenut gebleven vanwege een gebrek aan bouwplannen.

De trend kan evenwel keren. Directeur Ian Robinson van het Nederlands verbond van bouwbedrijven, is optimistisch en verwacht dat het land in 1997 rond de 200.000 huizen kan bouwen, als een resultaat van een groeiend aantal subsidies en het feit dat de regering bereid lijkt grote poen aan te pakken.

De regering erkent dat de bouwsector een vliegwielfunctie kan vervullen voor economische opleving. De bouw kan een aantal van de naar schatting meer dan 30% werklozen aan een baan helpen en een vak leren, en kan de ontwikkeling van een kleinbedrijf in de sector op gang brengen.

Het kabinet van Mandela staat onder grote druk zijn belofte van een miljoen nieuwe huizen tot het jaar 2000 waar te maken. Woningbouw is een van de politiek gevoeligste onderwerpen in het land en het kabinet is zich ervan bewust dat de kiezers in 1999, bij de volgende algemene verkiezingen, het kabinet zullen beoordelen op bereikte resultaten.

Reageer op dit artikel