nieuws

Laatste restauraties in Nieuwmarktbuurt

bouwbreed

De Amsterdamse Nieuwmarktbuurt is bekend als het slagveld waarop de aanleg van de metro is uitgevochten. Luchtfoto’s eind jaren zeventig tonen een grotendeels kaalgeslagen buurt. Inmiddels is de kaalslag opgevuld met nieuwbouw. Deze valt op door veelkleurigheid, is van wisselende kwaliteit maar mag gezien worden als een redelijk geslaagde poging tot reparatie van de stad.

Minder in het oog lopend zijn de restauraties die hebben plaatsgevonden. De laatste hand daaraan is onlangs gelegd met de restauratie van een cluster van dertig panden. De eens gehavende buurt is nu vrijwel geheel vernieuwd. Om dit moment niet ongemerkt te laten passeren is de restauratiegeschiedenis van deze laatste groep panden – cluster haast genoemd – geboekstaafd. Het is niet alleen de laatste restauratie in de Nieuwmarktbuurt. Door veranderend beleid, met meer nadruk op behoud en herstel van de bebouwing in de gordel stadsuitbreidingen uit de jaren twintig tot veertig, door bezuinigingen en grondexploitatietekorten is de stadsvernieuwing in de jaren negentig een andere kant opgegaan dan in de voorgaande decennia. Het kleine maar goed gedocumenteerde boekje over de Nieuwmarkt markeert dus een omslag.

Uitgebreid gaat de auteur Danielle de Loches Rambonnet, restauratie-architect bij de Amsterdamse Monumentenzorg, in op de eeuwenoude voorgeschiedenis van de buurt. Duidelijk daaruit wordt dat Amsterdam altijd al een smeltkroes van culturen is geweest. De nekslag voor de buurt is de oorlog. Een groot deel van de Joodse bevolking is gedeporteerd, leegstaande panden zijn in de hongerwinter gesloopt en de buurt wordt daarna decennialang in het ongewisse gelaten over een radicaal saneringsplan.

In dit vacuum nemen naast monumentenliefhebbers vooral krakers het voortouw – vanaf eind jaren zestig strijden zij om behoud van de buurt. Is hun strijd het meest zichtbaar geweest, niet vergeten mag worden dat het keerpunt in de ontwikkeling van de buurt is bevochten door monumentliefhebbers. Temidden van alle kaalslag zou het Pintohuis aan de Sint Antoniebreestraat behouden blijven: dat betekende niet alleen de redding van een fraai zeventiende eeuwse monument, maar tevens dat een grote verkeersdoorbraak van de kaart verdween. In de jaren tachtig werd de Nieuwmarktbuurt beschermd stadsgezicht en werden 120 panden op de gemeentelijke monumentenlijst gezet. Maar in 1990 werd duidelijk dat de gestage stadsvernieuwing in de sfeer van woningwetmonumenten definitief niet meer te betalen zou zijn.

Een noodplan werd opgesteld om particuliere verbetering te stimuleren, minder urgente vernieuwing uit te stellen (de cluster rust) en een deel nog snel aan te pakken (de cluster haast). De dertig panden zijn in het boekje gedocumenteerd met enkele foto’s en plattegronden van de vernieuwde situatie (helaas op onduidelijk wisselende schaal). Van de 82 oorspronkelijke huishoudens zijn er 43 teruggekeerd in de duurdere vernieuwde woningen. De buurt is niet alleen fysiek veranderd, maar ook sociaal, zo besluit het bescheiden maar weloverwogen verslag.

TM

D. de Loches Rambonnet: ‘De Nieuwmarktbuurt – veranderingen van een Amsterdamse buurt’. Uitg.: Architectura en Natura, Amsterdam 1995; 94 pags, 24×21 cm; f. 29,50; ISBN 90-71570-49-5.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels