nieuws

Herbouw sacristie bij kerk van Neerlands kleinste dorp

bouwbreed Premium

Het kerkje van Persingen, Nederlands kleinste dorp in de roemruchte Ooijpolder, krijgt zijn sacristie ofwel gerfkamer dan wel consistoriekamer terug. Het wordt met oude stenen herbouwd op de oorspronkelijke fundamenten van de uit de vijftiende eeuw daterende kerk. Door de aanbouw kan het allang als kerk in onbruik geraakte gebouw zijn cultureel-historische functie in de nagenoeg lege polder beter vervullen.

Met drie boerderijen rond de kerk op een stuifzandheuvel verdient Persingen met gemak de titel van ‘kleinste Nederlandse dorp’. In vroeger eeuwen was dit wel anders. In de vijftiende eeuw beleefden de veeboeren in de polder zelfs een zekere bloei en vormde de kerk een middelpunt van een groot aantal boerderijen. Door overstromingen, vaak gepaard met ijsgang, zijn deze in de loop der tijden als het ware weggeschoren. In 1809 gebeurde dit nog met de resten van het kasteel Persingen, ooit kern van de Heerlijkheid. De plaats ervan is nog herkenbaar door een bult in de verder vlakke polder, omgeven door wat de ringgracht is geweest. Naar verluidt bevinden de fundamenten van dit Huis zich nog in de bodem maar de Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek ROB moet nog steeds met de opgraving ervan beginnen.

Kerk

Het kerkgebouw wordt in de standaardreeks ‘De Monumenten van Geschiedenis en Kunst’ van Monumentenzorg omschreven als ‘bestaande uit een toren, kort schip en een 5/8ste gesloten koorpartij’. Het is de opvolger van een uit de tweede helft van de dertiende eeuw daterende kapel. Na de Hervorming deed het nog slechts kort dienst als kerk. Al in 1744 was het in gebruik als hooischuur en deed de gerfkamer dienst als woning. Volgens bewaard gebleven opmetingstekeningen uit 1899 was de kerk ‘ingericht voor twee woningen met stalling’. De sacristie of gerfkamer is op deze tekeningen nog te zien. Kort erna is ze afgebroken, een lot dat eigenaar H. Braam, timmerman in Beek-Ubbergen, ook de kerk toedacht.

Dit werd een aantal gemeentenaren te gortig. Na een actie kocht de gemeente Ubbergen met rijkshulp in 1907 de kerk aan. Ze moest er helemaal vijfhonderd gulden voor betalen. Veel liet die gemeente zich trouwens niet aan het gebouw gelegen liggen. Na een tijd van verwaarlozing moest het in 1952-1953 grondig worden gerestaureerd waarna het door de r.k. verkennersbeweging als kapel in gebruik werd genomen. Hieraan kwam in 1973 een einde. Sindsdien doet de kerk incidenteel dienst als expositieruimte.

De gelegenheidsverhuur levert uiteraard te weinig op om de beheers- en onderhoudskosten te dekken. In deze tijd van bezuinigen en nog eens bezuinigen werden deze lasten dan ook kritisch bekeken. En een wethouder kwam zelfs met een serieus voorstel tot verhuur van het markante kerkje als bedrijfsruimte aan een, kan het hedentijdser, laserbedrijf.

Dat nooit, dachten tegenstanders en richtten in december 1993 de stichting Het Kerkje van Persingen op. Deze huurt sindsdien de kerk van de gemeente waarmee het voortbestaan, althans voorlopig, is verzekerd. Van haar ook stammen de plannen tot herbouw van de sacristie die binnenkort worden verwezenlijkt.

Een groot probleem in de afgelopen jaren vormt de eigendomssituatie. In feite waren slechts de kerk en de grond tot een meter uit de muren alsmede een toegangspad Ubbergs eigendom. De grond van de 3,5 x 3,5 m grote gerfkamer viel daar dus voor een belangrijk deel buiten. Na taaie onderhandelingen kon de gemeente recent dat extra lapje grond aankopen. Ook is een overliggend stuk weiland gekocht om, met het oog op de toekomstige exploitatie, te ke inrichten tot parkeerruimte. Want anders dan lopend, met de fiets of met de auto is het vlekje Persingen niet te bereiken.

Sacristie

De plannen voor de herbouw zijn opgesteld door de Nijmeegse architect ir. Dick Pouderoyen. Op de nog aanwezige, oorspronkelijke fundamenten zal het gebouw nauwkeurig in de oude stijl worden herbouwd. Hierbij zullen oude stenen worden gebruikt om de nieuwbouw niet te doen afsteken tegen de in metselsteen opgetrokken kerk. De plannen zijn inmiddels door Monumentenzorg goedgekeurd; de bouwvergunning zal door de gemeente dezer dagen worden verleend.

De bedoeling is om gelijkvloers in de sacristie een toilet, keukentje en de ketel voor de c.v. aan te brengen. Voortdurende verwarming van het kerkje is dringend nodig door de vochtproblemen die het nu kent. Op de verdieping van het gebouwtje komt een bescheiden vergaderruimte voor het stichtingbestuur om zijn plannen voor een doelmatig, cultuur-historisch verantwoord gebruik uit te broeden. Om diezelfde redenen bestaat het plan om in de toekomst in de kerk een trap te maken zodat de zolder boven de kerk eveneens kan worden benut.

Hierbij wordt gedacht aan een permanente expositie over de kerk zelf, dan wel verhuur aan de regionale heemkundekring De Duffelt. Maar dit is wat verdere toekomstmuziek. Voorlopig willen stichting en eigenaresse-gemeente niet verder gaan de herbouw van de sacristie. Inclusief inrichting, honorarium architect enz. worden de kosten ervan op een kwart miljoen geraamd. Gehoopt wordt dat de nog aan te trekken aannemer dit najaar met de bouw kan beginnen.

Het kerkje van Persingen, Nederlands kleinste dorp, op zijn stuifzandheuvel in de Ooypolder ten oosten van Nijmegen. De sacristie zal tegen de eerste geleding van het schip worden herbouwd. Bij een eerdere restauratie is de verbinding met de kerk al met metselwerk aangegeven.

Reageer op dit artikel