nieuws

Tentoonstelling over weggevertjes

bouwbreed

Wie herinnert zich niet de plaatjes van Flipje van Tiel of de speldjes en sleutelhangers uit de jaren zeventig? Onder de titel Op de koop toe – Weggevertjes in Nederland 1920-1970, wijdt het Drents Museum, Brink 1, te Assen komend najaar een tentoonstelling aan de artikelen die mensen sinds het begin van deze eeuw bij de aankoop van produkten cadeau kregen.

De expositie, die tot 6 november loopt, geeft de bezoeker een nostalgische indruk van die produkten. Weggevertjes waren er bij eet- en drinkwaren, versnaperingen, rookwaren, persoonlijke verzorging, kleding en schoeisel, was- en onderhoudsmiddelen, vervoer, brandstoffen en ontspanning.

Vanaf het begin van de jaren twintig tot in de jaren zeventig is het geven van de presentjes heel populair geweest. Maar ook tegenwoordig wordt er nog gespaard voor theelepeltjes, dekbedhoezen of zelfs vliegreizen.

De plakplaatjes voor de Verkade-albums zijn misschien de meest bekende en in ieder geval een van de eerste gratis artikelen.

Jarenlang is in veel gezinnen het album van Verkade naast de bijbel het enige boek geweest dat men in huis had. Met de aanschaf van dit rijk geillustreerde en educatief verantwoorde boekwerk (het album kostte een kwartje) raakte de consument onbewust gewend aan de aanschaf van merkprodukten. Tot dan gingen suiker, meel, bloem, koffie, koek en beschuit merkloos over de toonbank.

Door de plaatjesacties verliep de introductie van Verkade-merkartikelen een stuk gemakkelijker. Het sparen van zegeltjes is in de jaren vlak voor en na de Tweede Wereldoorlog in een stroomversnelling gekomen. Door de algemene schaarste aan goederen was spaarzaamheid geboden. Adverteerders maakten hier gebruik van door zegeltjes en bonnen aan hun produkten te verbinden. Douwe Egberts begon in 1924 met het alom bekende puntensysteem, waarmee men kon sparen voor fraaie en nuttige cadeaus. Een koffiezetapparaat, hoogtezon of koelkast, maar ook theelepeltjes en badhanddoeken waren geliefde artikelen. In bijna iedere koek-, beschuit- of rookwarenverpakking waren plaatjes te vinden.

Al in 1903 gaf Verkade de plaatjesalbums uit. Tot 1939 werden er meer dan 360 miljoen van deze plaatjes verspreid. Voor het vervaardigen van de plaatjes werden gerenommeerde kunstenaars als L.W.R. Wenckebach en Jan Voerman aangetrokken. Bioloog Jacques P. Thijsse schreef, samen met Artis-directeur Portielje de teksten.

Het rookwarenmerk Turmac stopte zogenaamde ‘zijdjes’ in de verpakking van zijn produkten. De machinaal geweven stukjes zijde kenden een grote variatie in voorstellingen; vlaggen, wapens, filmsterren, vlinders, bloemen, Perzische tapijtjes. De zijdjes werden naarstig verzameld en verwoed geruild. In de expositie is een jas uit de Tweede Wereldoorlog te zien, dat helemaal van deze zijdjes is gemaakt.

Met het stijgen van de welvaart aan het einde van de jaren zestig nam het nut van toegift- en cadeau-artikelen af. Het verzamelen van honderden sleutelhangers of speldjes werd toen een rage. Daarmee was het karakter van de reclame-acties wezenlijk veranderd. In de beginjaren van de weggevertjes waren de gratis produkten welkome aanvullingen op het huisraad en vaak nuttig in de keuken.

De spaaracties hebben tegenwoordig duidelijk een ander gezicht gekregen. Gezinnen zitten niet meer met een pot Gluton op een Perzisch tafelkleed plaatjes in albums te plakken. Maar voor presentjes blijven Nederlanders gevoelig.

Een weggevertje: een van de plaatjesalbums van Verkade.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels