nieuws

‘Strabetae der Romantik’ met romaanse bouwkunst in Duitsland

bouwbreed

De belangstelling voor monumenten is de laatste decennia sterk toegenomen, waartoe het internationaal opgezette ‘Monumentenjaar’ 1975 veel heeft bijgedragen. Waar monumenten veel publiek trekken vinden uitgevers ruimte voor documentatie. In Midden-Duitsland zijn ten noorden en zuiden van Magdeburg routes met romaanse bouwkunst overzichtelijk gedocumenteerd. Naast kerken en kloosters zijn ook profane voorbeelden opgenomen.

Ons land kent relatief weinig belangrijke voorbeelden van specifieke romaanse architectuur. In het noordoosten komen dorpskerkjes voor en in steden als Oldenzaal en Maastricht treft men er voorbeelden op grotere schaal in de kerkbouw van aan, naast overblijfselen van vestingswerken en dergelijke.

In Duitsland was het keizer Otto, die van 912 tot 973 leefde, en gezag afdwong in samenwerking met kerkelijke autoriteiten. Door de uitbreiding van zijn gebied ontstonden contacten die van grote invloed op de bouwkunst waren. Naast voorbeelden in de omgeving van Magdeburg treft men er ook in het Rijnland voorbeelden van aan in romaanse bouwkunst. Deze monumenten trekken veel toeristen en zijn deels voor het publiek opengesteld. Daarmee ontstond de vraag naar handzame informatie om achtergronden van de architectuur en cultuur goed leesbaar te ke presenteren.

Het is overigens geen specifieke Duitse aangelegenheid. Groot Brittannie kent een serie goed uitgegeven boekjes over de belangrijkste monumenten. In Griekenland en Turkije komt men bij archeologische monumenten gidsen tegen die tot in het Nederlands zijn vertaald. In andere landen zijn het meer individuele uitgaafjes, varierend van vouwbladen tot gebonden boeken.

Duitsland kent inmiddels een reeks van zeshonderd handzame uitgaafjes ter grote van pockets met een wisselende omvang van zestien tot zestig bladzijden. Ieder boekje bevat een plattegrond van het gebouw met verder zwart/wit- en kleurenfoto’s van exterieur en interieur, toegepaste kunstwerken en dergelijke. Ze zijn veelal door specialisten geschreven, maar in een toegankelijk Duits waarvoor geen kunsthistorische achtergrond noodzakelijk is.

Bij het Deutscher Kunstverlag verscheen een ‘cassette’, een stevig uitgevoerde doos van karton, met vijftig van deze gidsen. Ze beschrijven twee routes van ruim driehonderd kilometer lengte, waaraan een apart deeltje als overzicht is gewijd. In deze uiterst gebruiksvriendelijke vorm treft men zo’n 1100 bladzijde documentatie die rijk in kleur is geillustreerd.

In het onderhavige gebied treft men zeer uiteenlopende romaanse kerken aan. Enerzijds vergelijkbare voorbeelden van kerkjes zoals die in Groningen voorkomen, opgetrokken in rode baksteen, maar ook grotere kerkruimten waarin voornamelijk baksteen werd gebruikt of alleen vormsteen voor pilasters en bogen tussen pleisterwerk. Daartegenover staat een Dom in Magdeburg tegenover waarin naast de romaanse opzet de gotiek veel invloed heeft gehad. Het aardige is dat in de gidsjes aandacht wordt besteed aan details als beeldhouwkunst, van de authentiek romaanse tot twintigste eeuwse voorbeelden, glas-in-loodramen, meubilering en orgels. Opmerkelijk is de gave aanwezigheid van veel beeldhouwwerk, ondermeer voor kapitelen, authentiek dan wel wat zwaar gerestaureerd.

Daarnaast zijn ook profane voorbeelden van romaanse architectuur opgenomen, waaronder kastelen en burchten, torens en soms ruines. Met de afwisseling in materiaalgebruik en tamelijk sterk uiteenlopende architectonische expressie krijgt men een indruk van de veelzijdigheid van de romaanse architectuur in Duitsland.

De gidsjes zijn gebruiksvriendelijk. Als men van te voren een selectie wil maken van hetgeen men wil bekijken, dan kan men de rest van de cassette thuis of op de hotelkamer achterlaten. De boekjes zijn daarbij uitvoeriger dan gebruikelijke reisgidsen en doorgaans aanzienlijk wetenschappelijker van inhoud, zonder dat het direct moeilijk toegankelijke beschrijvingen zijn geworden. Zo kan men van een ideale uitgave voor de architectuurtoerist spreken, met de beperking van het toespitsen op de romaanse architectuur. Maar er zijn in de loop van de tijd al zo’n kleine vijfhonderd titels verschenen, zodat de kans groot is dat men onderweg bij het zien van een bijvoorbeeld een monumentale gotische kerk een soortgelijke documentatie aantreft. Het is voor het eerst dat men nu voor het gebied Sachsen-Anhalt in de Harz en Mittelelbraum vijftig deeltjes inzake romaanse architectuur in een cassette bijeen gebracht heeft. Het noodt inwoners van deze omgeving en architectuurtoeristen met belangstelling voor romaanse architectuur tot een welbewuste selectie en aansluitende route. In het bij de cassette geschreven deeltje is een suggestie voor een route ten noorden en ten zuiden van Magdeburg opgenomen.

‘Strabetae der Romanik – Die Kunstfuhrer-Kassette’. Uitgave: Deutscher Kunstverlag, Munchen, 1993. Cassette met 50 boekjes, formaat 12,5 x 17,5 cm, met in totaal ruim 1100 blz. ISBN: 3 422 03036 0. Prijs: DM 78.

Oostzijde van de St. Cyriakus kerk in Gernrode met een specifiek westwerk met twee ronde torens.

Interieur van de St. Pankratiuskerk in Hamersleben, gezien vanuit de zuidelijke zijbeuk met kolommen met karakteristieke kapitelen.

Ook voor het interieur van de Klosterkirche St. Marien-Nicolai in Jerichow is op grote schaal gebruik gemaakt van baksteen.

Burg Falkenstein, vanuit het zuidoosten gezien, toont uiteenlopende verbouwingen die de romaanse structuur wel wat geweld aan doen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels