nieuws

Mooie ‘gipsenzolder’ Allard Pierson museum twee weken open

bouwbreed

Tot en met 19 juni is naast de belangrijke expositie ‘Beelden in marmer’ een bijna even belangrijke verzameling ‘beelden in gips’ op de zolder van het Allard Pierson Museum te zien. Men treft er hoogtepunten aan uit de beeldhouwkunst in de oudheid. Gewoonlijk komen er op de zolder alleen studenten. Nog veertien dagen kan het publiek de ruim honderd gipskopieen bekijken.

De expositie ‘Marmer in beeld’ trekt overwachts veel bezoekers voor Griekse beeldhouwkunst tussen 600 tot 100 v. Chr. Zoals we eerder in Cobouw schreven, krijgen naast de schitterende beelden ook het winnen van marmer aandacht in maquettes van de groeve en het gebruikte materieel.

Tussen veel authentieke beelden van marmer staan ook bijvoorbeeld spraakmakende kariatiden van het Erechteion op de Acropolis in Athene op de tentoonstelling, echter nagegoten in gips. Zij maken deel uit van een collectie gipsafgietselen die regelmatig door studenten worden gebruikt om te bestuderen en uit te tekenen. Ook mogen blinden bij speciale excursies deze beelden betasten om de kenmerken in zich op te nemen.

Maar de ‘gipsenzolder’ is voornamelijk na afspraak voor deze doelgroepen onder begeleiding toegankelijk. Omdat de in gips op ware grootte afgegoten beelden de aandacht van museumbezoekers trokken, is besloten de laatste weken enkele excursies naar de zolder mogelijk te maken.

Inmiddels kregen deze veelal in de vorige eeuw gemaakte kopieen van gips een eigen kunsthistorische waarde. Een voorbeeld dat ten nauwste met de bouwkunst van de Grieken verband houdt, zijn enkele forse fragmenten van de beelden in het zeer lange fries van het voormalige altaar in Pergamon. De overblijfselen van dat gebouw verhuisden indertijd naar het huidige Pergamonmuseum in Berlijn, waar het niet gevrijwaard bleef van oorlogsschade. Persoonlijk heb ik de indruk dat de flinke fragmenten op de museumzolder inmiddels ‘completer’ zijn dan de authentieke onderdelen in Berlijn. Dat is een opmerkelijke toegevoegde waarde van deze negentiende eeuwse afgietsels.

Omdat de collectie werd gevormd voor onderwijskundige doeleinden, koos men zorgvuldig de belangrijkste werken uit de oudheid, die studenten toen nog niet zo makkelijk uit eigen aanschouwing kende als tegenwoordig het geval kan zijn.

Zo heeft men elf afgietsels van beelden uit het timpaan van de Zeustempel in Olympia. Bij elkaar vormen ze zo’n grote groep, dat ze een tijdlang in de bibliotheek tegen een wand opgesteld stonden. Omdat uitbreiding van de boekencollectie hogere prioriteit kreeg, staan de beelden nu verspreid over verschillende ruimten, overigens met een reconstructietekening waarin de juiste plaats van de verschillende beelden staat aangeduid.

Het gaat overigens niet alleen om ‘gipsen’ van beeldhouwkunst uit de Griekse beeldhouwkunst, ook andere gebieden uit de oudheid zoals Egypte zijn vertegenwoordigd. Daarbij beschikt men van verschillende beelden over afgietsels naar Romeinse replica’s. Soms zijn de authentieke beelden van bijvoorbeeld brons indertijd omgegoten, en kennen we de beroemd geworden Griekse beelden alleen nog maar uit de in natuursteen gehakte Romeinse replica. Vaak moesten de Romeinse beeldhouwers maatregelen nemen om te voorkomen dat de beelden te zwak werden tijdens het hakken en ‘door de knieen’ zouden gaan. Een extra versteviging in de vorm van een boomstronk of paaltje waartegen de Griekse figuur nu werd gehakt, maakt het verschil tussen het authentieke beeld en de Romeinse kopie duidelijk.

Daarnaast treft men ook beelden uit verschillende perioden aan. De ontwikkelingen daarin zijn geboekstaafd en worden bij een excursie onder deskundige leiding toegelicht. Tussen de min of meer licht getinte gipsen treft men er ook aan, die donker van kleur zijn als het om bronzen ging. De afgietsels bieden daarmee een zo getrouw mogelijk beeld, waarin ook de stand van de giettechniek duidelijk wordt met beelden die uit delen zijn samengesteld, soms met duidelijk herkenbare gietnaden, soms ogenschijnlijk in een stuk gegoten.

De collectie heeft inmiddels een eigen geschiedenis van ruim honderd jaar verzamelen van de kopieen in gips. Toen Joop Beljon de directie op de Koninklijke Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag overnam, maakte een ‘museum van reprodukties’ deel uit van het gebouw aan de Koninginnegracht. Beljon had andere prioriteiten voor het gebruik van de ruimte en zette de gipsverzameling langs de stoeprand voor liefhebbers. De directeur van het Allard Pierson Museum leende ijlings links en rechts geld om enkele verhuiswagens naar Den Haag te laten rijden. Soms waren grote kopieen al ontdaan van interessante onderdelen als een kop of kind op de arm, die nu ergens de ruimte van oud-studenten of -docenten sieren. Het vormde de grootste uitbreiding van de collectie tijdens het bestaan ervan. Oud-leerlingen van de Haagse HTS die ooit in de beeldenzaal schetsten, herkennen wellicht onderdelen van de collectie, waaronder beide kariatiden uit de Haagse academie, waar de HTS ook huisde.

Inmiddels zijn veel gipsen aan restauratie toe omdat corrosievorming van stalen wapening er scherven van doet afspringen. Gehoopt wordt op financiele bijstand uit het deltaplan voor de kunst om de unieke collectie te behouden.

Zo krijgt een bezoek aan de prachtige expositie ‘beelden in marmer’ een extra dimensie als men ook de gipszolder kan bezichtigen. Het Allard Pierson Museum laat de ‘beelden in marmer’ tot en met 19 juni zien. Openingstijden zijn dinsdag tot vrijdag 10 – 17 uur, vrijdag en zaterdags van 13 – 17 uur. Van dinsdag tot en met vrijdag wordt om 15.30 uur een gratis rondleiding door een staflid over de gipszolder gehouden. Bij aankomst in het museum kan men zich daarvoor opgeven bij de kaartverkoop. Het is een unieke mogelijkheid waarbij ook toelichting wordt gegeven.

Een onderdeel van de ‘gipsenzolder’ waar de beelden zoveel mogelijk naar leeftijd en groepering zijn opgesteld.

M.J. Cok-Escher

Verschillende gipsen van Griekse beelden, waarbij de twee achterste beelden duidelijk zichtbare gipskopieen zijn van Romeinse kopieen in marmer naar Griekse originelen in brons. De Romeinen hadden in marmer een extra steuntje nodig.

Van de 200 gipsen in de museumcollectie staan er ruim 100 op de zolderverdieping opgesteld ten behoeve van studenten.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels