nieuws

Schoonmaak milieu oost Europa onbetaalbaar

bouwbreed

De vervuiling van water, lucht en grond heeft in oostelijk Europa een ongeevenaard record bereikt. Het saneren van deze verontreiniging is nu al onbetaalbaar. Oostelijk Duitsland, Polen en Tsjechie kampen met de grootste milieuproblemen. In Tsjechie komen bijna tien maal zoveel zwavelhoudende stoffen in de lucht dan in Nederland. In het oosten van de bondsrepubliek is dat bijna twintig keer zoveel. De fabrieken in het oosten van Europa, exclusief de voormalige Sovjet Unie, lozen jaarlijks ongeveer 26 miljoen zwaveldioxide in de lucht.

Het oosten van Duitsland liep de grootste milieuschade op. Tweederde van alle rivieren in dit deel van de huidige bondsrepubliek is mede door de lozing van chemisch afval uit fabrieken biologisch dood. Slechts 3 procent van het water in de meren kan voor de produktie van drinkwater worden gebruikt. De regering in Bonn wil op korte termijn de schoonmaak ter hand nemen. In de eerstkomende tien jaar zullen de bijbehorende kosten uitkomen op minstens DM200 miljard.

In de jaren tachtig liet de toenmalige Academie van Wetenschappen van het eveneens toenmalige Tsjechoslowakije onderzoek verrichten naar de omvang van de milieuschade. Volgens dit geheime onderzoek is 70 procent van de rivieren vervuild en sterft zo’n 60 procent van de bossen af. In Bulgarije is een derde van de bossen aangetast, terwijl de stort van industrieel afval de Zwarte Zee nagenoeg biologisch dood maakte. Roemenie is daaraan medeschuldig. In dit land is ruim 80 procent van de rivieren vervuild. Als gevolg van het vergaande milieubederf kreeg Copsa Mica bekendheid als De Zwarte Stad’.

In Polen is 80 procent van het water in de rivieren en de meren te zeer vervuild om gebruikt te worden voor de produktie van drinkwater. Van de totale watervoorraad is 95 procent ernstig verontreinigd. Door toedoen van de zure regen verdween meer dan 50000 hectare bos. In Hongarije liep ongeveer een derde van de bossen milieuschade op. Jaarlijks komt hier meer dan 115000 ton aan stikstofhoudend afval in het water terecht.

Kolencentrales

Het westen draagt mede schuld aan de vervuiling van oostelijk Europa. In de afgelopen vijftien jaar verdween heel wat westerse afval tegen betaling in harde valuta naar het oosten. De grootste schuldige blijft evenwel oost-Europa en dan vooral de van regeringswege gedwongen zware industrialisatie. Dat gebeurde op grond van stalinistische principes waarin het begrip milieu niet voorkwam. Alle oost-Europese industrieen verbruikten enorme hoeveelheden energie in de vorm van steenkool.

De kolencentrales zijn de grootste milieuvervuilers. Een dollar nationaal inkomen vergt in oostelijk Europa gemiddeld tweemaal; zoveel energie dan in het westen. Het bruto nationaal produkt van Polen is kleiner dan dat van Belgie maar om dat lagere bedrag te bereiken is driemaal zoveel energie nodig. Overal in oostelijk Europa vormt steenkool de belangrijkste energiedrager. De mijnen die kolen van een goede kwaliteit leveren raken geleidelijk aan uitgeput. Om die reden wordt er steeds meer ligniet verstookt waardoor er grote hoeveelheden zwavel in het milieu terecht komen.

De aantasting van het milieu bedreigt de volksgezondheid en verlaagt de levenskansen van oost-Europese burgers. Er sterven meer babies dan in het westen terwijl de levensverwachting zo’n tien jaar lager ligt. In Hongarije woont de helft van de bevolking in gebieden met een ernstig verontreinigde lucht. Een op elke zeventien sterfgevallen hangt direct of indirect samen met de milieuvervuiling. Roemenie kent een uitermate hoge sterfte onder zuigelingen.

Hoog is ook het aantal hartziekten dat met het milieubederf samenhangt. In het Poolse Boven-Silezie heeft de helft van de kinderen een ziekte die voortkomt uit de aantasting van het milieu. In bepaalde gebieden van oostelijk Duitsland kampt 90 procent van de kinderen met ademhalingsproblemen. Nabij Leipzig ligt de levensverwachting zo’n zes jaar onder het landelijk gemiddelde.

Tsjernobyl

Deze feiten zijn in het westen minder bekend dan de milieuramp van Tsjernobyl, temeer omdat een dergelijke gebeurtenis angst veroorzaakt. Andersoortige milieurampen ke het westen eveneens bedreigen en dat verplicht het westen welbeschouwd intensiever deel te nemen in de oplossing van de oost-Europese milieuproblemen.

De plannen en initiatieven die tot op heden los kwamen zijn echter incidenteel en niet op elkaar afgestemd. De Wereldbank en het programma Phare van de EU maken actieve milieuzorg mogelijk. De Oosteuropabank in Londen zegde inmiddels toe meer aandacht aan het milieu te schenken bij de beoordeling van kredietaanvragen. De Wereldbank geeft de voorkeur aan hulp bij milieumanagement.

Het bedrijfsleven houdt zich vooralsnog afzijdig. Schoonmaak van het milieu vergt aanzienlijk meer investeringen dan andere activiteiten. Ter illustratie: in oostelijk Europa werken momenteel enkele tienduizenden gezamenlijke ondernemingen. In elk van die bedrijven brengt de westerse partij gemiddeld f 20000 tot such40000 in. Voorts hangt een groot deel van de milieu-investeringen samen met de concessiemogelijkheden in het oosten van Europa en met bepaalde vormen van overheidsgarantie. Op grond van dat laatste krijgt een bedrijf dat wil investeren in een zuiveringsinstallatie bijvoorbeeld het recht om zelf de prijs van het schoongemaakte water te bepalen. Tot nu toe doen zich omtrent deze garanties nog steeds problemen voor.

*) Dr. A. Scndor leidt in Amsterdam het Business Bureau Oosteuropa en schreef dit artikel in opdracht van het Exportplatform VROM.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels