nieuws

De Lotgevallen van het ‘Appel-raam’

bouwbreed

In een van mijn voorgaande artikelen beloofde ik terug te komen op de zwerftocht van het beroemde ‘Appel-raam’ uit de protestantse kerk Geleen-Beek-Urmond, kortweg de Kruiskerk. Het glas-in staal-in cementraam werd onlangs verkocht aan de Maatschappij van Welstand van de Nederlandse Hervormde kerk. Over wat dit zeldzame kerkraam bij de verkoop opbracht is men in het Limburgse nogal geheimzinnig. “Er kan een mooi orgel voor gekocht worden” fluistert men.

Het Appel-raam werd al beschreven in het standaardwerk van Carine Hoogveld ‘Glas-in-lood-in Nederland’, waarin wordt vermeld: “Het raam voegt door zijn abstracte kleurvlekkencompositie een dynamisch accent toe aan het strakke interieur van de kerk.” De kerk die werd bedoeld, was de nu afgebroken Kruiskerk en het raam dateert uit 1957.

De toen nog hervormde Gemeenschap in Geleen besloot die kerk te bouwen aan de Parklaan en als architect werd Bart van Kasteel aangetrokken. Deze bleek bevriend met Karel Appel die voor f. 1100 een ontwerp maakte. Hij koos voor het raam meerdere materialen, het gekleurde glas werd gevat in een combinatie van staal en cement.

Voor f. 5000 werd het raam vervaardigd door het kunstglas-atelier Tetterode in Amsterdam. De keuze van architect en kerkbestuur viel in goede aarde. Iedereen vond het raam prachtig behalve enkele vandalen die er hun windbuksen op leeg schoten. Eind jaren tachtig kreeg het Appel-raam onverwacht veel aandacht. Wat was er gebeurd? De hervormde kerken in Geleen-oost en Geleen-west, van Beek en Urmond en ook de Gereformeerde Kerk van Geleen besloten samen te gaan.

In de protestantse kerk die daaruit ontstond (de Ontmoetingskerk aan de Emmastraat naar een ontwerp van architect Povse uit Geleen) was geen ruimte voor het grote Appel-raam.

Maar omdat het raam door de afbraak van de Kruiskerk toch weg moest hoopte het kerkbestuur met de verkoop twee vliegen in een klap te slaan en met de opbrengst een nieuw orgel te ke kopen. Dat orgel werd begroot op twee en een halve ton. Niet alleen het kerkbestuur maar ook de gemeente Geleen nam een taxateur in de arm om de waarde van het Appel-raam vast te stellen.

De taxateurs kwamen tot verschillende bedragen: het veilinghuis Christis taxeerde het op minstens twee ton terwijl het veilinghuis Sotheby het op f. 70000 schatte. Bovendien wist de gemeente niet waar ze het raam moesten laten.

Inmiddels is het verwijderd omdat de kerk werd afgebroken en het werd naar de plaats van herkomst Tetterode overgebracht voor restauratie. Er was sprake van dat de Gemeente Amstelveen het kon gebruiken voor het op te richten kunstmuseum. Maar ook dit ging niet door. Ook in Middelburg toonde men belangstelling, maar de verkoop sprong af op de prijs.

Het laatste bericht over deze Appel-affaire luidt dat de kerk het raam aan de eigen Maatschappij van Welstand van de Ned. Hervormde kerk heeft verkocht. Die instelling gaat proberen het door te verkopen aan een protestantse kerk ergens in het land. Dan kan het weer, zoals de kunstenaar het indertijd uitdrukte “schitteren in een godshuis”.

Over de prijs wordt het stilzwijgen bewaard; in de buurt van de twee ton. “Het is echter nu zo langzamerhand wat een gek er voor geeft”, was de reactie van Karel Appel toen hij van ‘zijn’ raam hoorde. “Zoek een kerk in Amerika! Die willen misschien wel een half miljoen voor mijn raam betalen.” Maar hij noemde geen namen en we moeten nog wachten op het einde van het Appel-drama.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels