nieuws

Constructieve vorm bron voor Ove Arup

bouwbreed

Uiteenlopende gebouwen zoals de opera van Sidney, het onderdelencentrum van Renault in Swindon, de Hongkong en Shanghai Bank in Hongkong en de Kunsthal in Rotterdam hebben ondanks zeer uiteenlopende architectuur het constructiebureau gemeen: Ove Arup en Partners. Het van oorsprong Deense constructiebureau telt circa 4000 medewerkers op zeer uiteenlopende gebieden en werkt verspreid over de wereld.

Studenten aan de afdeling industriebouw van de TU in Wenen houden zich al geruime tijd bezig met problemen rond de integratie van het werk van adviesbureaus en architecten. Daarbij wordt niet alleen gedacht aan adviseurs voor constructies en installaties, maar ook aan ecologen, economen en deskundigen op het gebied van materialen. Niet zelden blijken vondsten uit andere bedrijfstakken zoals de autoindustrie en ruimtevaart inzetbaar voor realisering van hedendaagse gebouwen.

Arup en Partners heeft zich vooral vanuit Londen ontwikkeld als een allround ingenieursbureau dat naast talrijke Europese vestigingen ook in Japan en Indonesie bureaus opende. Het ke vestigingen zijn met een meer zelfstandige status of bijkantoren van het bedrijf. Maar in beide gevallen kan men op deze bureaus gebruik maken van de kennis die er wereldwijd is opgeslagen. Daarbij beschikt men over een opvallend groot aantal hooggeclasificeerde ingenieurs die hun kennis over een lange periode bij Arup hebben ingebracht en verder ontwikkeld.

Opera in Sidney

Het is natuurlijk niet toevallig dat de ‘Opera’ van Sidney op de omslag van de publikatie prijkt. Het spraakmakende ontwerp van de Deense architect Jorn Utzon won een eerste prijs in een internationale prijsvraag uit de jaren vijftig. Het uitwerken van het plan vergden vele jaren omdat de schelpvormige dakvlakken zo’n enorme omvang hebben dat er lang aan getwijfeld werd of de opera ooit gebouwd zou ke worden. Uiteindelijk is men daar in geslaagd met gebruik van zeer grote prefabelementen van beton en dankzij de nieuwste spantechnieken. Uiteindelijk is het complex in 1972 voltooid onder verantwoording van een plaatselijke architect, overigens als concertzaal! De bouwkosten bereikten een ongekende hoogte met een veelvoud van het oorspronkelijke budget. Hoewel studenten de straat op gingen om voor Utzon te demonstreren, heeft hij zich van de interieurs gedistantieerd. En helemaal feilloos is de uitvoering niet verlopen, zodat deze zomer enorme hoeveelheden kit tussen de prefab dakelementen werd vernieuwd en plaatselijk ook in de prefab-elementen opgenomen witte tegels zijn vervangen. Maar voor de jaren zeventig was de realisering een hoogtepunt qua bouwconstructie en vormgeving.

Restauratie en high tech

In het boek komt de veelzijdigheid van Arup en partners tot uitdrukking in de restauratie van de gotische kathedraal in York en adviezen voor high tech-architectuur.

Een brand in York tastte tien jaar geleden in belangrijke mate de kapconstructie van de gotische kathedraal aan. Maar Arup was al eerder betrokken bij problemen met de vieringskolommen.

Onder de huidige vloer zijn rond de vieringskolommen nieuwe kolomvoeten aangebracht die met behulp van voorspanning zijn gekoppeld met de eerste kolomvoeten in de richting van hoofdschip en zijbeuk.

Voor de kapconstructie moest men rekening houden met het niet op de markt voorradige eiken dat in royale maten was verwerkt. De onderlinge verbindingen met bouten van roestvrij staal zijn verzonken uitgevoerd en met houten dekstukken afgewerkt, waardoor ze niet direct bereikbaar zijn bij brand.

Voorbeelden van high tech-architectuur vormen de beroemde Hongkong en Shanghai Bank van Foster, Lloyd’s of Londen van Rogers en het Centre Pompidou in Parijs van Rogers met Piano.

Zo goedkoop mogelijk

De constructeur zocht bij die poen samen met de architecten de ideaalste vorm waarbij soms een reeks voorstellen de revue passeren alvorens men de optimale vorm heeft gevonden.

Daarbij lijkt het er vaak op, dat deze vorm van teamwork, waarin de constructieve vormgeving in de architectuur onlosmakelijk met het eindresultaat is verbonden, zijn tijd heeft gehad. Vandaag de dag is het voor alles van belang hoe een gebouw zo eenvoudig en zo goedkoop mogelijk kan worden gemaakt. We bouwen ‘bont’ en moffelen constructieve mengvormen van beton en staal, aangevuld met metselwerk weg achter een regenjas van veel glas en zo nodig wat aluminiumprofielen en/of platen. Er lijkt geen relatie meer te bestaan tussen de constructie en de architectuur, waarbij de uiteindelijke gordijngevel om het skelet zowel uit metselwerk als spiegelend glas kan bestaan. De voorkeur voor het lichtste materiaal leidde tot de uiteindelijk tot een weerzin tegen spiegelende glazen gevels die vanuit de jaren zeventig uit de VS naar Europa overwaaiden.

Het is de vraag of de nu overwaaiende bakstenen curtainwall, vaak met een postmodern ontwerpsausje gedecoreerd, niet eenzelfde korte levensduur is beschoren. In ons land sprak Piet Kramer bij zowel het Scheepvaarthuis als zijn Haagse Bijenkorf van metselwerk als een gordijn om het skelet. Zo overtuigend als die cutainwalls zijn gedetailleerd zagen we sedertdien niet meer terug en mogen we waarschijnlijk ook niet van de overwaaiende Amerikaanse modes verwachten.

Trendy grapjes

In veel ontwerpen van Ove Arup en Partners treft men nog overtuigende voorbeelden van constructieve vormgeving aan; tegendelen daarvan herkent men in de Rotterdamse Kunsthal van Rem Koolhaas. Trendy grapjes zijn er oorzaak van dat je gaat twijfelen aan de invloed van Arup en Partners die architecten ook moet weerhouden van al te onlogische hobby’s. Maar dan blijft de firma een adviseur en kan de architect blijkbaar eigengereid genoeg de vorm naar zijn weinige begrip voor constructieve vormgeving zetten.

De inhoud van het boek toont echter een stimulerende kracht bij twintig voorbeelden van gebouwen waarbij men was betrokken. Daarnaast zijn enkele bijdragen opgenomen die een indruk geven van de werkwijze binnen het bureau en verschillende typen bijkantoren.

Degenhard Sommer e.a.: ‘Ove Arup en Partners’ Ingenieure als Wegbereiter der Architektur/Engineering the built environment’. Uitgave: Birkhauser, Bazel 1994 Formaat: 23,5 x 29 cm, 120 blz. ISBN: 3 7643 2954 8. Prijs: (ingenaaid) Zw. Fr. 58,00.

Dit jaar vonden omvangrijke vernieuwingen van de kitvoegen plaats in de ‘Sidney-opera’ van Jentrn Utzon en Ove Arup.

Een beeld van de bouwfase in Sidney met voor de jaren zeventig ongekend grote geprefabriceerde betonelementen.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels