nieuws

Museum Amstelkring

bouwbreed

Museum Amstelkring

Tot 10 oktober is er in Museum Amstelkring, beter bekend als ‘Onze Lieve Heer op Solder’, Oudezijds Voorburgwal 40, een tentoonstelling ‘Kerkzilver uit de Gouden Eeuw’. Deze expositie geeft een beeld van de gebruiksvoorwerpen uit de roomskatholieke eredienst zoals kelken en monstranzen afkomstig uit de Amsterdamse schuilkerken in de 17de en 18de eeuw.

Toen Amsterdam in 1578 de zijde van Prins van Oranje koos, werd het katholieke Spaansgezinde stadsbestuur vervangen door een protestants Oranjegezind bestuur.

De Amsterdamse katholieken moesten hun kerken en kloosters afstaan en zochten hun toevlucht tot geheime kerkjes op zolders, in particuliere huizen en schuren. De stedelijke overheid stond dit gelukkig oogluikend toe. De koopman Jan Hartman liet in 1661 zijn huis aan de Oudezijds Voorburgwal, ‘Het Hert’ genaamd, verbouwen en op drie zolderverdiepingen richtte hij een schuilkerk in. De katholieken van de ‘Oude Zijde hadden nu weer een Nicolaaskerk, in de volksmond bekend als ‘Het Haantje’ en sinds de 19de eeuw als ‘Onze Lieve Heer op Solder’.

De in barokke stijl gedecoreerde zolderkerk bleef tot 1887 in gebruik. Met de inwijding van de St. Nicolaaskerk aan de Prins Hendrikkade verloor het huiskerkje ‘Onze Lieve Heer op Solder’ zijn bestaansrecht. Gelukkig slaagde in 1887 een groep vooraanstaande Amsterdamse katholieken, verenigd in de ‘Amstelkring’, erin het pand en een deel van de inventaris te verwerven. Een grote inzamelaktie waarbij ook protestanten geld schonken, verschafte hen de nodige middelen.

Met dit ‘roomskatholieke Museum van Amsterdam’ wilden de leden van de Stichting Amstelkring de herinnering levend houden aan een periode waarin katholieken hun geloof alleen binnenskamers mochten belijden. Op 22 april 1888 opende Museum Amstelkring zijn deuren.

Aanvankelijk lag de nadruk in de museumprestatie op de achterstelling van de katholieke bevolking in de 17de eeuw.

Langzamerhand kwam het accent meer op de rijke cultuur van de Amsterdamse katholieken in deze schuilperiode te liggen. In het museumbestuur, dat eerst uit louter katholieken bestond, hebben nu ook enkele protestanten zitting.

Museum Amstelkring werd in 1939 gerestaureerd en bevat een aantal mooie kamers, waarvan de Sael of achterkamer een der best bewaarde vertrekken uit de 17de eeuw in ons land is. Het is een klassiek vertrek met een hoog casettenplafond en een notenhouten schouw voorzien van Delfts tegelwerk. Boven de schoorsteen hangt het zogenaamd alliantiewapen van Jan Hartman en zijn tweede vrouw Lijsbeth Jans. Het tweemaal voorkomende hert verwijst naar het eerste deel van de naam Hartman. Het wapen van zijn vrouw toont een kompas ter herinnering aan het ambacht van haar vader, die kompasmaker was. De kaarsenkroon hing eens in de schuilkerk ‘De Star’ of ‘Het Spinnetje in de Spinhuissteeg dat in 1957 werd gesloopt.

Pastoor Reynders liet in 1739 het hele pand aan de Oudezijds Voorburgwal verbouwen en uit die dagen dateert de preekstoel die bij gebrek aan ruimte geheel in- en uitklapbaar was en na de preek weer verdween in het altaar. Door financiele moeilijkheden pakten in 1950 donkere wolken samen boven Museum Amstelkring. Maar in 1954 was deze bui overgewaaid en in dat jaar werd het tweede achterhuis op de Heintje Hoeksteeg 26 bij de tentoonstellingsruimte gevoegd.

In 1950 werd Jaap Leeuwenburg als eerste museumdirecteur aangetrokken. Hij investeerde niet alleen zijn beroepsmatige talenten maar ook veel van zijn eigen vermogen in het museum. Het Museum Amstelkring is zo uniek omdat het een zolderkerk bevat die niet alleen geschikt is voor museumcon certen, maar ook als kerk gebruikt kan worden bij speciale gelegenheden, feesten en tentoonstellingen. Op de huidige tentoonstelling ‘Kerkzilver uit de Gouden Eeuw’ zijn kostbaarheden geexposeeerd die nooit eerder te zien waren.

Mede door het verborgen karakter kreeg de geloofsbeleving van de katholieken een sterk introvert karakter waarin de verering van het Heilig Sacrament (de hostie) een belangrijke plaats innam. De toewijding en het respect van de gelovigen uitten zich onder meer in het gebruik van het mooiste en meest kostbare vaatwerk voor het gebruik in de erediensten, zoals dat tot 10 oktober in ‘Onze Lieve Heer op Solder’ te zien is. Er zijn ruim honderd zilveren voorwerpen aanwezig die gebruikt werden in de ongeveer vijfentwintig schuilkerken die Amsterdam eens telde.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels