nieuws

Schelpen tegen vocht- en geurproblemen

bouwbreed

Afgezien van spelende kinderen en een enkele verzamelaar lopen de meeste strandbezoekers achteloos voorbij aan de schelpen die zijn aangespoeld op het zand, je kunt er ook zo weinig mee beginnen. Toch waren schelpen vroeger belangrijk voor ons, er werd een onmisbare grondstof van gemaakt voor het bouwbedrijf. Tegenwoordig neemt de belangstelling ervoor in die branche weer toe vanwege een nieuwe toepassingsmogelijkheid.

Gedurende eeuwen zijn schelpen beroepshalve verzameld ten behoeve van de industrie; er werd kalk van gebrand. Om zijn werk te ke doen, had de metselaar mortel nodig, die bestond uit zand vermengd met kalk en water. De behoefte aan kalk steeg naarmate de bouw van stenen huizen toenam en de bouw van houten woningen van overheidswege ontmoedigd of zelfs verboden werd in verband met brandgevaar.

Tot omstreeks de jaren zeventig kon men regelmatig op het strand de schelpenvissers zien met hun kar, paard en schepnet. Honderdtwintig jaar geleden maakten die beroepsvergaarders diepe indruk op de Italiaan Edmondo de Amicis.

In het boek dat hij schreef over Nederland en zijn bewoners noemt hij hen “arme schelpvissers, die bijna de hele dag tot aan het middel in ’t water staan” en hij toont bewondering voor de kalmte waarmee ze hun laarzen uittrekken.

“Alleen de operatie van het uittrekken der geweldige leren laarzen waarmee ze in zee gaan, vereist nagenoeg een half uur zure arbeid, waarbij een Italiaanse zeeman alle heiligen bij elkaar zou vloeken.

Maar onze Scheveningers doen dat met de meest mogelijke bedaardheid, zonder het minste teken van ongeduld, en ze kijken niet op eer ze er mee klaar zijn, al ging er een kanonschot naast hen af.”

Van het strand werden de schelpen met kar en paard naar verzamelplaatsen gebracht en van daaruit met schepen verder getransporteerd naar de kalkbranderijen, waarvan er omstreeks 1850 ongeveer honderd in bedrijf waren in ons land. Zon tachtig jaar later waren dat er driemaal zoveel. Daar werden ze gebrand, laag om laag met turf in ovens gestapeld, maar het resultaat was niet altijd even bevredigend omdat het brandproces niet steeds even gunstig verliep. In een korte beschrijving van ‘De voornaamste standen, beroepen, bedrijven en bezigheden in de menschelijke maatschappij’ uit 1843 komen de schelpenvissers helemaal niet voor, maar over de kalkbranders wordt hoog

egeven. Zij immers zorgen er door hun werkzaamheden voor dat kalk beschikbaar komt, de stof waardoor het muurwerk hecht en vast wordt “want indien men de steenen slechts los op elkander legde, zouden dezelve schielijk van een glijden:er moet dus eene stof tusschen gevoegd worden” . De anonieme schrijver van het boekje veronderstelt dat wel niemand aan de verdienstelijkheid van de kalkbereiders en de nuttigheid van hun arbeid zal twijfe len en zeker niet “hun den naam van nuttige, noodzakelijke en achtenswaardige leden der menschelijke zamenleving misgunnen” .

De opkomst van de cementproduktie deed de vraag naar kalk slinken. Het verbruik ervan flakkerde in de jaren vijftig van deze eeuw nog eens op door de toegenomen bouwactiviteiten, maar liep daarna toch weer terug. Momenteel wordt nog wel kalk benut bij restauratiewerkzaamheden, maar daarbuiten is de afzet gering.

De schelpenvisser is intussen allang van het toneel verdwenen, zijn werk is overgenomen door de schelpenzuiger, jaarlijks wordt nog circa 140000m3 gewonnen. Al wordt er dan amper nog kalk gefabriceerd, schelpen worden nog gebruikt voor verscheidene doeleinden, zoals bijvoorbeeld de verharding van tuinpaden, de verwerking tot fijn schelpenzand of gemalen als voer voor de kippen. Sinds enkele jaren neemt in de wereld van bouwen en wonen de interesse voor schelpen toe nadat gebleken is dat ze -naar een idee van de Fries Pieter de Bruin- uitstekend ke worden aangewend om vocht- en geurproblemen van kruipruimten op te lossen. Dat is dank zij het menselijke vernuft een nieuwe toepassingsmogelijkheid voor een in overvloed voorhanden natuurprodukt.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels