nieuws

Het Paleis van Justitie.

bouwbreed

Op vrijdag 16 november 1951 moesten Fedde Schurer en Tsjebbe de Jong, beide journalisten, voor de politierechters te Leeuwarden verschijnen wegens belediging van de kantonrechter mr. Wolthers. Het ging hierbij om het gebruik van de Friese taal die toen in de rechtszaal nog verboden was. Deze rechtszaak, die bekend staat als ‘Kneppelfreed’ trok veel belangstelling van het toegestroomde publiek.

Voor het Paleis van Justitie werden enkele charges uitgevoerd, waarbij enkele rake klappen vielen.

Dit verhaal staat op pagina 37 van het pas verschenen ‘Monument van de Maand (november), ‘Paleis van Justitie in Leeuwarden” geschreven door J.J. Mulder. De ondertitel luidt: Met dank aan de Russen.

Dat zat zo. In 1813 werden de Franse overheersers met hulp van de Russen verdreven. Ook in Friesland was men erg blij, maar de Friezen bleven met de bevrijders zitten. Het was niet meer dan billijk dat die ‘bevrijders’ eten moesten hebben.

Maar het werd te gek dat de kozakkengeneraal Roosen van de Friese Staten ook nog 7753 el laken en 23 werkpaarden eiste. Van dat laken moesten nieuwe uniformen voor zijn mannen worden vervaardigd.

Hij kreeg niet het onderste uit de kan: 5000 el laken en 73 werkpaarden. Een of andere ambtenaar deed daar een nota van f. 27000 bij, die wonder boven wonder in 1828 door de Russen werd betaald.

Dit bedrag vormde de eerste aanzet voor de bouw van het Leeuwardense Paleis van Justitie. Het duurde echter nog tot 1848 eer de financiering voor dit merkwaardige gebouw rond was. Het terrein voor de bouw was inmiddels aangewezen tussen het Zaailand en het Ruiterskwartier. Het gebouw werd aanbesteed in 1846 in de raadszaal van Gedeputeerde Staten, voor de somma van f. 174300 door de metselaar en timmerman D.M.

Postma te Leeuwarden. De architect was Thomas Adrianus Romein (1811-1881) die aan het Wilhelminaplein in neoclassistische stijl het paleis bouwde, dat op 4 november 1851 door het Hof en de Arrondissementsrecht werd betrokken.

Het Paleis van Justitie werd twee maal in zijn bestaan door brand geteisterd in 1919 en in 1945. In 1919 zou een pan met eten de oorzaak zijn en tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de Duitsers debet aan een gedeeltelijke verwoesting. De brand van 1919 werd later in de familiekring van concierge Stelstra nog vaak besproken over het mysterie van een kistje met honderd sigaren dat onmogelijk verbrand kon zijn, maar nooit is teruggevonden.

In het boek van Mulder worden interessante verhalen verteld over de ‘bewoners’ van het Paleis van Justitie, de concierge, de portier, de bode en de stoker. De geschiedenis van Dr. O. en de gifmoorden wordt eveneens vermeld. In 1954 was Dr. O. uit Berkel en Rodenrijs reeds in Den Haag tot levenslange gevangenisstraf veroordeeld wegens moord (vergiftiging door cyaankali) op zijn vrouw.

In mei 1955 werd hij in de Leeuwarder gevangenis gedetineerd. Hij ontmoette daar Adriaan Lodder die zijn vrouw eveneens door gif (arsenicum) had vermoord en eveneens in 1954 te Den Haag tot levenslange gevangenisstraf was veroordeeld. Het feit dat Lodder op 5 februari 1958 dood in zijn cel werd aangetroffen trok internationale belangstelling (zie pag. 21).

Het Paleis werd in 1982 grondig gerenoveerd door het Leeuwardens Bouwbedrijf Wiersma. De architecten Andries Baart uit Leeuwarden en J.O. van der Molen uit Sneek hadden de leiding van deze niet geringe operatie welke uiteraard de anders zo rustige zaken in het gebouw meermalen danig op hun kop zette. Met de ingebruikneming van het nieuwe gebouw van Justitie aan het Zaailand zal het oude Paleis een monument blijven of men het nu mooi of lelijk vindt.

Het 61ste boek in de Monument van de Maand-reeks leest vlot, is uitstekend geillustreerd, telt 48 paginas en kost (slechts) f. 16,50 + f. 5 porto en is te bestellen per postgiro 840701 van de Rabobank te Leeuwarden.

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels