nieuws

Vernieuwing in werk Frank Stella

bouwbreed Premium

De Amerikaanse kunstenaar Frank Stella (1936) toonde enkele jaren geleden sterk vernieuwend sculpturaal werk in een overzichtstentoonstelling in het Stedelijk Museum te Amsterdam. Hij werkte vanaf de late jaren tachtig tot nu toe vooral aan een grote reeks werken op papier, waarvoor hij een opmerkelijke mix van technieken toepaste. In Amsterdam waren in 1990 de eerste voorbeelden daarvan aanwezig, die nu in het –Stadthaus naar ontwerp van Richard Meier in Ulm verder zijn uitgewerkt.

Frank Stella en architect Richard Meier zijn al sedert hun studie bevriend. Meier ronde zijn architectuurstudie af en ving aan met een opleiding beeldende kunst.

Hij voltooide deze niet, maar maakte in die tijd gebruik van Stellas atelier. Sedertdien zijn beiden bevriend, hoewel hun werk sterk uit elkaar groeide.

Stella werkte in de jaren zestig aan een opvallend oeuvre met geometrische schilderijen en grafiek. Aanvankelijk werkte hij daarbij veel met lijnmotieven in zwart/wit, maar al spoedig ging hij over op kleur, vaak met een opvallende felheid qua kleurintensiteit. De lijst van zijn werk paste hij aan de geometrische schildering aan met afgeronde hoeken en soms complexere vormen zoals die door de schildering werden gedicteerd. Verschillende architecten hebben zulke geometrische werken toegepast in gebouwen, omdat ze goed passen in de hedendaagse architectuur. Daarbij werden ze soms opgenomen in wandafwerkingen van bijvoorbeeld natuursteen rond de specifieke lijstvormen.

Maar aan het eind van de jaren tachtig explodeerde Stellas werk ongeveer en maakte hij spectaculaire vrijstaande en aan de wand opgehangen sculpturen van ondermeer aluminium. De geometrie uit zijn vroege werk was afgezworen ten gunste van zeer kleurrijke sculpturen.

Hoewel zijn werk een contrast vormt met de architectuur van Richard Meier, was dat juist aanleiding voor de architect dit jaar een monumentale vrijstaande sculptuur toe te passen op een binnenplaats van de in juni officieel geopende Hypolux Bank in Luxemburg. Hier werd gebruik gemaakt van ‘edelstaal’. Kort daarop exposeerden beiden in Italie waar Meier voor het eerst in metaal afgegoten werk toonde. Toen hij een keer op zijn vriend Stella moest wachtte, verwees die hem naar het atelier waar met was aan modellen werd gewerkt. Meier raakte zo gefascineerd dat hij er acht uur met dit materiaal in de weer ging; het vormde een logische aansluiting op zijn collages van papier en zijn environments rond zijn gebouwen, zoals het Museum fur Kunsthandwerk in Frankfurt.

Kent men deze achtergronden, dan is het niet verwonderlijk dat Frank Stella in de expositieruimten van het Stadthaus in Ulm, ontworpen door Meier, als eerste kunstenaar zeer recent werk toont. Overigens was de kunstenaar eerder met een tentoonstelling te gast in Ulm. Er staat tegenover dat een kunstenaar die directer op Meiers geometrie en de historie van de Hochschule fur Gestaltung in Ulm aansluit, zeker niet minder logisch geweest zou zijn…

Maar het recente werk van Stella uit de jaren negentig is bijna zo spectaculair als zijn sculpturen. Het gaat om tamelijk grote formaten werk op dik handgeschept papier. Een zeven meter breed werk was alleen in drie banen papier naast elkaar te realiseren.

De werken zijn geinspireerd op hoofdstuktitels van het belangrijke Amerikaanse boek ‘Moby Dick’ dat Herman Melville in de vorige eeuw schreef. Sommige van de meer dan honderd hoofdstukken leidde tot meerdere werken van Frank Stella.

Een selectie daaruit is nu in Ulm tentoonsteld. Interessant zijn de verschillende technieken die Stella heeft aangewend.

Etsen, lithograferen, houtsnijden, zeef- en metaaldrukken werden vaak over elkaar heen toegepast. Dat leidde tot een ongekende rijkdom aan materiaaluitdrukking op het papier, waarbij ook onderdelen in relief zijn gedrukt. Alsof dat alles nog niet genoeg was, zijn in verschillende werken domes geperst, ronde koepelvormige naar voren stekende uitstulpingen, nadat het papier eerder van een beeldende voorstelling is voorzien.

De werken hebben een soortgelijke verrassende uitstraling zoals de eerder getoonde sculpturen in de Amsterdamse expositie met toen recent werk van 1970 tot 1987. Op de tentoonstelling ‘Energieen’ in 1990 in het Stedelijk, kreeg Stella een hele zaal met sculptuur en de eerste grote werken op papier die aan de reeks ‘Moby Dick’ voorafgingen.

De veelheid en combinatie van technieken die zijn toegepast, deden een ongekend rijke voorstelling ontstaan. Soms keren er geometrische motieven in terug die herinneren aan het vroegste werk van Stella, maar nu vrij vervormd alsof ze met een eenvoudig computerprogramma wat naief ruimtelijk zijn weergegeven. Ze verraden een vroeger handschrift van de kunstenaar in een vernieuwende vorm. De kennismaking daarmee was kleurrijker dan Meiers immer witte gebouwen en vormden daar een prachtig contrast mee. Het zou mooi zijn als we ook via een Nederlands museum kennis zouden ke maken met dit unieke Amerikaanse werk. En mischien zou het aardig zijn, als dat net zoals in Rome in het Pallazo dello Esposizioni in juli dit jaar, een dubbeltentoonstelling zou worden van Frank en Richard.

Legde Richard Meier het parcours van architectuur naar beeldende kunst af, Frank Stella werkte in tegenovergestelde richting en kwam via de beeldende kunst op architectuur. Zijn dakpaviljoen als onderdeel van het Groninger Museum van de Italiaanse hoofdarchitect Allessandro Mendini, is afgelast. Of het met de kunsthal in het centrum van Dresden, met een veel groter bouwvolume, wel lukt is nog niet duidelijk. In het Duitse museale architectuurklimaat zou het een tegenpool vormen van Meiers museum in Frankfurt, dat wel.

WVH In 1990 omvatte de tentoonstelling Energieen in het Amsterdamse Stedelijk Museum ook een zaal gewijd aan recent werk van Frank Stella, waarin naast sculpturen ook een nieuw schilderij aanwezig was, rechts op de foto in de hoek van de zaal.

Maurice Boyer Een van de grotere werken uit de reeks Moby Dick van Frank Stella, dat met gemengde techniek op papier is ontwikkeld. Het werk kwam dit jaar tot stand.

‘Stapling down and cutting up’ uit de reeks Moby Dick uit 1992 van Frank Stella. Het circa anderhalf vierkante meter grote werk kwam via lithografie, zeefdruk en collagetechnieken tot stand.

‘Stubb and flask kill a right whale uit de reeks Moby Dick uit 1992 van Frank Stella met behulp van etsen, aquatint en reliefdruk met een formaat van 1,35 x 1,87 m.

Reageer op dit artikel