nieuws

Op de vraag waar het kleinste kerkje van …

bouwbreed

Op de vraag waar het kleinste kerkje van Amsterdam staat, krijg ik verschillende antwoorden. De een denkt aan ‘Ons lieven Heer op Solder’ het schuilkerkje op de Oudezijds Voorburgwal, de ander aan de Engelse Kerk aan de Groenburgwal. Toch is er een kerkje aan het Meerpad aan de overkant van het IJ dat kleiner is dan bovengenoemde kerkgebouwen. Het heet de Vermaning en viert dit jaar zijn 150-jarig bestaan.

Aan de Nieuwendammerdijk liggen vele karakteristieke huizen met hun groen geschilderde gevels. Daar bevinden zich ook verschillende kerkgebouwen. Het oudste recht heeft de kleine Doopsgezinde Vermaning aan het Meerpad.

Dit bedehuisje is enkele vierkante meters groot en werd in 1843 gebouwd. In dit bedehuis hebben verschillende predikanten gepreekt, we denken hierbij aan ds. Pieter Douwes Dekker, de oudste broer van Multatuli.

Voor het zover was is er een hevige strijd geleverd met hen die het houten kerkje door een stenen wilde vervangen. Een van de tegenstanders was ds. P.J.J. Honig, medicus en malariabestrijder, de legendarische dorpsarts van Nieuwendam.

Hoewel het eerste kerkje naar familie Cleyndert werd genoemd, werd ‘het kerkje van dokter Honig’ populair. De naam Vermaning komt van het begrip vermanen dat bij de apostel Paulus betekende het vergaderen van Christus volgelingen en hen daarbij wijzen op hun vreugden en plichten.

De toevoeging Vermaning voor het kerkje in Nieuwendam werd weinig gebruikt.

Men spreekt nu nog van het ‘Doopsgezinde kerkje. De geschiedenis van het jubilerende kerkje in Nieuwendam werd beschreven door dr. J.M. Welcker onder de titel ‘De Vermaning aan het Meerpad’ (1993).

De Doopsgezinde gemeente, die in Amsterdam dateert van 1530, heeft evenals de Wederdopers onder vervolging geleden. De Doopsgezinden hadden verschillende plaatsen van samenkomst. De eerste werd op het Singel gebouwd in 1608 en is in de loop der jaren verbouwd en vergroot. Voor de doopsgezinden buiten de stad was de afstand een bezwaar. In Ransdorp, Durgerdam en Nieuwendam vormden zich eigen Doopsgezinde groeperingen.

Toen in 1840 de Hervormde kerk werd afgebroken vonden de Hervormden gastvrijheid in het kleine Doopsgezinde kerkje aan het Meerpad. Dit kerkje was met medewerking van de Doopsgezinde leden van ‘Bij ’t Lam’ aan het Singel gebouwd.

Willem Eeltjes verkocht voor f. 3350 zijn pakhuis aan het Meerpad. Binnen anderhalf jaar was dit getransformeerd in de Vermaning aan het Meerpad. De doopsgezinden van Nieuwendam kwamen daar op 15 juli 1843 bijeen. Het was een houten gebouw met een simpele inventaris, waaronder 36 stoven om in de winter de voeten op warm te houden. De ‘inwijder’ van de kerk was ds. Jan Boeke en de belangrijkste figuren uit de geschiedenis van dit kerkje waren de reeds genoemde familie Cleyndert en dr. Honig.

Het godsdienstonderwijs werd jarenlang tegen een vergoeding van vijftig gulden per jaar gegeven door godsdienstonderwijzer M. Stenvers en de Vermaning is niet weg te denken uit het Nieuwendam van de tweede helft van de negen tiende eeuw. Na de dood van dokter Honig in 1939 waren de nieuwbouwplannen van de baan, om eind jaren tachtig weer terug te keren.

Het middelpunt van de gemeente Noord vormen nog steeds de Vermaning met de Bolder, het wijkgebouw en de voormalige kosterij, nu pastorie (ds. J.Gulmans,) Meerpad 7. Wie belangstelt in de geschiedenis van Nieuwendam in het algemeen en de Vermaning in het bijzonder leze het interessante, rijk geillustreerde boekje van Dr. J.M. Welcker, dat f. 29,50 kost en werd uitgegeven door Pirola in Schoorl.

Het is te verkrijgen bij de Wijkcommissie Noord van de Doopsgezinde Gemeente Amsterdam, Elpermeer 27, 1025 AA, Amsterdam (tel: 0206369330).

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels