blog

Maak aparte aanbestedingskamer: Bouwer moet gunning kunnen aanvechten

bouwbreed Premium 523

Maak aparte aanbestedingskamer: Bouwer moet gunning kunnen aanvechten

Stel ondernemers de vraag of ze ook voor de overheid werken, en je krijgt veelal hetzelfde antwoord: nee, en dat wil ik ook graag zo houden.  Juridisch gedoe, een ongelijk speelveld, lage prijzen, te grote opdrachten door onnodig clusteren (het MKB de dupe) en weinig innovatie.

De reputatie van  overheden heeft bij ondernemers de afgelopen jaren een flinke deuk opgelopen. En dat terwijl overheden gezamenlijk voor 70 miljard euro per jaar inkopen. Overheden zouden juist een voorbeeldrol moeten vervullen, zeker als het gaat om aanbestedingen en een eerlijke economie. Helaas gebeurt dat nog veel te weinig.

Goedkoop is duurkoop

Overheden en aanbestedingen zijn momenteel geen gelukkige combinatie. In theorie wordt geroepen dat men opdrachten inkoopt op basis van de ‘Economisch Meest Voordelige Inschrijving’ (afgekort EMVI) – wat moet betekenen: aanbesteden op kwaliteit en duurzaamheid.

In de praktijk is de focus toch meestal  op de laagste prijs. Het gezegde luidt niet voor niets: goedkoop is duurkoop. Op de laagste prijs inkopen gaat op termijn dus ten koste van kwaliteit.

Te meer omdat overheidsopdrachtgevers vaak onvoldoende naar de kosten van de totale levensduur kijken, het zogenoemde ‘Total Cost of Ownership’. Gedurende de totale levensduur zijn naast aanschafkosten ook de onderhoudskosten, gebruikskosten (zoals energiekosten) en ten slotte de sloop- en afvoerkosten relevant.

Perverse gevolgen voor werkenden én ondernemers

Een pervers gevolg van de eenzijdige focus op laagste prijs, is dat werkenden te maken krijgen met aparte constructies met slechtere arbeidsvoorwaarden: een veelgehoorde klacht van vakbonden. Een ander kwalijk gevolg is het ongelijke juridische speelveld.

Grote opdrachtnemers zijn nog wel eens zo stoer om een bezwaarprocedure voor de rechtbank te starten. Maar het midden- en kleinbedrijf (MKB), durft dat vaak niet. Sterker nog: er gaan verhalen dat zij geregeld worden geïntimideerd. Kleine bouwbedrijven die op gesprek bij de gemeente, doorgaans hun belangrijkste opdrachtgever, te horen krijgen: Als je dat bezwaar niet snel intrekt, kom je hier niet meer aan de bak.

Pak het juridisch ongelijke speelveld aan

De actieagenda ‘Beter Aanbesteden’ die staatssecretaris Mona Keijzer van Economische Zaken en Klimaat onlangs in ontvangst nam, is een goede en noodzakelijke eerste stap. Deze actieagenda bevat 23 actie- en verbeterpunten die er uiteindelijk voor moeten zorgen dat ondernemers, groot en klein, weer in de rij staan om voor de overheid te werken.

Terecht pleit de staatssecretaris voor een broodnodige cultuuromslag en heldere praktijkafspraken onder overheden, in plaats van meer regulering. Echter, op korte termijn moeten ook stappen worden gezet om het juridisch gelijk speelveld te bevorderen.

Aparte aanbestedingskamer in de rechtbank

Zorg ten eerste voor een aparte aanbestedingskamer met rechters die over inhoudelijke kennis beschikken als het gaat om aanbestedingen. Nu is het zo dat overheden opdrachten vaak onnodig clusteren, wat ongunstig uitpakt voor het MKB.

De (verplichte) inhoudelijke motivatie die hiervoor wordt gebruikt, schiet echter in veel gevallen tekort. De rechter toetst alleen procesmatig of er iets is ingevuld bij het kopje ‘motivatie’. Alleen in extreme gevallen zal hij die motivering afkeuren.

Een aanbestedingskamer kan ook inhoudelijk toetsen en geeft ondernemers een eerlijkere positie ten opzichte van de overheid. Dat geldt ook bij discussies over de kwaliteit van een aanbesteding. Nu worden die altijd in het voordeel van de aanbesteder beslist, omdat de rechter vindt dat hij te weinig kennis van de branche heeft om aanbestedingen inhoudelijk te beoordelen.

Hoger beroep moet mogelijk worden

Ten tweede, geef ondernemers die betrokken zijn bij een aanbestedingstraject ook de mogelijkheid in hoger beroep te gaan. Iedere burger kan dat, maar voor een ondernemer bij een aanbesteding heeft dat geen enkele zin. De opdracht is dan al definitief aan een ander gegund. Het gerechtshof doet daar niets meer aan, ook al was de gunning volstrekt onrechtmatig.

Dit is hét moment om hier voortvarend mee aan de slag te gaan. Zodat de overheid weer de meest geliefde opdrachtgever wordt. Zoals het hoort.

Joba van den Berg

Tweede Kamerlid CDA

Reageer op dit artikel