blog

MVI-instrumenten wél voorhanden

bouwbreed

MVI-instrumenten wél voorhanden

Afgelopen september publiceerde staatssecretaris Mansveld van infrastructuur en milieu het Plan van Aanpak ‘Maatschappelijk Verantwoord Inkopen’ (MVI). Een term die langzaamaan ‘duurzaam inkopen’ vervangt, omdat het naast ‘planet’ de doelen ‘people’ en ‘profit’ beter afdekt. Het kabinet wil MVI effectiever en efficiënter gebruiken om bij te dragen aan beleidsdoelen. Eén van de instrumenten die hiervoor ingezet kan worden is ‘maatschappelijk aanbesteden’.

Het plan van aanpak MVI bevat vier stappen, waarvoor acties worden voorgesteld. Kort samengevat moet MVI gestimuleerd worden voorafgaand aan, tijdens en na afloop van een aanbestedingsprocedure. Vooraf door gezamenlijke doelstellingen en bestuurlijk commitment, tijdens een procedure door kennis, instrumenten en opleidingen voor inkopers, achteraf door monitoring, controle en regie. De meeste acties betreffen de verbetering van de kennis en instrumenten die inkopers ter beschikking hebben. Dat lijkt logisch; tijdens de aanbestedingsprocedure moeten immers de juiste MVI-technieken toegepast worden, zodat people-, planet- en profit-gerelateerde doelen daadwerkelijk worden gestimuleerd.

Wat opvalt, is dat er vooral aandacht is voor het verbeteren, promoten en uniform toepassen van bestaande MVI-instrumenten, niet voor het ontwerpen van nieuwe instrumenten. Het is namelijk niet de beschikbaarheid van MVI-instrumenten, maar de bekendheid en de toepassing ervan die achterblijft. Dit geldt niet zo zeer voor minimumeisen, maar des te meer voor maatschappelijke doelstellingen, uitvoeringsvoorwaarden en gunningscriteria. En voor de mogelijkheden op het gebied van marktconsultaties, functioneel uitvragen en levensduurkosten. De toepassing van dergelijke technieken blijft niet alleen achter omdat de bijbehorende instrumenten en handleidingen onvoldoende bekend zijn; ook een gebrek aan voorbereidingstijd bij inkopers, de druk op inkopers om goedkoop in te kopen en onduidelijkheid over de juridische toelaatbaarheid van technieken hebben een negatief effect. Barrières die al langer bekend zijn en die op diverse manieren worden aangepakt. Een relatief nieuwe MVI-trend die daaraan goed kan bijdragen, is maatschappelijk aanbesteden.

Bij een maatschappelijke aanbesteding wordt vaak vroeg in het traject intensief samengewerkt met potentiële leveranciers en maatschappelijke stakeholders. Inschrijven op de procedure wordt voor kleine, maatschappelijke partijen zo toegankelijk mogelijk gehouden. Ook is de aanbesteding altijd gefocust op maatschappelijke resultaten (outcome) in plaats van uitsluitend op producten (output). Maatschappelijk aanbesteden onderscheidt veertien technieken die alle bijdragen aan een maatschappelijk verantwoord inkoopresultaat. Denk voor de bouw van een gemeentekantoor aan gunningscriteria die hergebruik van materialen stimuleren of aan een percelenregeling die lokale aannemers de kans biedt mee te dingen. Maar ook aan een marktdialoog over een duurzame, lokale energievoorziening en uitvoeringsvoorwaarden die milieuvriendelijke productiemethoden en passende salarisniveaus vereisen. De overeenkomst tussen alle technieken is het maatschappelijk resultaat en de betrokkenheid van stakeholders.

Maatschappelijk aanbesteden kan een belangrijk instrument zijn voor maatschappelijk verantwoord inkopen. Voorbereidingstijd en juridische toelaatbaarheid vormen geen belemmering meer; vrijwel gelijktijdig met het plan van aanpak MVI publiceerde het ministerie van BZK een juridisch leaflet Maatschappelijk Aanbesteden (rijksoverheid.nl). Hierin worden de juridische (on)mogelijkheden van maatschappelijk aanbesteden geschetst, inclusief voorbeelden van praktijktoepassingen en verwijzing naar relevante wetsartikelen. Inkopers kunnen hier direct mee aan de slag: de voor MVI gewenste ontwikkeling van kennis en instrumenten neemt daarmee een vliegende start.

Wouter Lohmann, onderzoeker en adviseur bij het Public Procurement Research Centre (PPRC)

Reageer op dit artikel