artikel

De bouw wordt een mooi verhaal

bouwbreed Premium 490

De bouw wordt een mooi verhaal

De bouw is volop in beweging. De digitalisering zet zich door, het ontwerpproces doen we middels System Engineering, aanbesteden doen we steeds meer op EMVI (en niet op prijs) en nieuwe contractvormen raken steeds meer ingeburgerd. Al deze ontwikkelingen hebben een gemeenschappelijk kenmerk, we zijn steeds meer bezig met taal. Zijn we ons daar wel van bewust?

De bouw leert steeds nieuwe termen en begrippen kennen. Voorbeelden zijn System Engineering, BIM, Best Value, circulariteit, Life Cycle Costing, Beste Prijs Kwaliteit Verhouding (BPKV) en Lean. De lijst is nog veel langer en het kost veel tijd en energie om alles bij te houden en te doorgronden. Vooral dat laatste is niet zo eenvoudig en regelmatig blijken er verschillende interpretaties mogelijk. Dat is niet zo handig als je met elkaar moet samenwerken.

Specificatie

Op het vlak van de vraagspecificatie bestaat er tegenwoordig een breed pallet aan mogelijkheden. Aan de ene zijde de gedetailleerde vraagspecificatie (het bestek) aan de andere zijde de puur functionele vraagspecificatie (vrij abstracte eisen). Een bestek bevat eenduidige omschrijvingen van materiaal, aantallen, fabrikaten en eenheden. Het vergt geen interpretatie of uitwerking om te begrijpen wat er wordt bedoeld. Een functionele specificatie is een stuk tekst met een globale omschrijving waaraan een onderdeel moet voldoen. Om te begrijpen wat er moet worden aangeboden is interpretatie nodig, en dat draait om taal.

Bij het samenstellen van een specificatie houden we meer rekening met de omgeving en de stakeholders. We stellen een Klant Eisen Specificatie (KES) op en dat is een bonte verzameling van teksten, meestal afkomstig van mensen en partijen die geen technisch inhoudelijke kennis hebben. Al die teksten moeten in het systeem worden opgenomen en vertaald naar eenduidige eisen die verifieerbaar en valideerbaar zijn. Dat gaat dus weer over lezen en taal, in combinatie met inhoudelijke kennis.

Taal

Ook in het aanbestedingsproces gaat taal een steeds grotere rol spelen. In het verleden werden projecten vergeven op basis van een prijs. Dat was eenvoudig voor de inschrijver én eenvoudig voor de aanbesteder: de laagste bieder was de winnaar. Met de toepassing van EMVI (economisch meest voordelige inschrijving) deed het geschreven woord zijn intrede. De aanbesteder moet veel aandacht schenken aan zijn formulering van de criteria en de manier waarop hij de inschrijving beoordeeld. De inschrijver worstelt met de opgave om in korte bewoordingen zijn aanbieding op te stellen. Regelmatig worden daarvoor ‘echte’ schrijvers ingehuurd. Want ook al gaat het om de inhoud, de verwoording is van cruciaal belang.

De verschuiving van getallen naar taal is dus op vrijwel alle velden zichtbaar. En taal is geen exacte wetenschap, hoe objectief we ook proberen te schrijven. Taal kan niet zonder vorm en is daarmee altijd enigszins subjectief. En door de vorm roept taal altijd een gevoel op. Een goed geschreven tekst doet meer dan informatie overdragen, er wordt ook emotie opgeroepen. Een goed geschreven tekst kan overtuigen en enthousiasmeren en dat heeft alles te maken met opbouw, woordkeuze en zinsbouw.

Helder

Maar als taal zo belangrijk is, besteden we er dan genoeg aandacht aan? Wordt het belang van taal in de bouwopleidingen voldoende onderkent? Gezien de praktijkvoorbeelden over interpretaties van specificaties lijkt dat nog niet het geval. Ook de discussies over beoordelingen in het kader van EMVI maken duidelijk dat taalgebruik niet zo objectief is. Helder schrijven (en dus ook helder denken) is een noodzaak geworden. De bouw verandert op vele vlakken, en taal vervult daar een grote rol in. Maar misschien wordt de bouw daar ook wel mooier van, want een goede tekst zegt misschien wel meer dan 15 paragrafen uit een RAW-bestek.


Jaap de Koning, Witteveen+Bos

Reageer op dit artikel