artikel

‘Marktvisie of de kleren van de keizer?’

bouwbreed 28

‘Marktvisie of de kleren van de keizer?’

Er was eens een keizer die zeer ijdel was. Zijn uiterlijk voorkomen was hem alles. Kleding maakt de man, dus kosten noch moeite werden gespaard! Kleermakers maakten steeds mooiere gewaden, maar toch stemde dit de keizer niet tevreden. Hij wilde écht iets bijzonders. Daarom gaf hij de opdracht aan zijn kleermakers om een kostuum te maken van “de stof die niet bestaat” … 

Dik een jaar geleden presenteerde RWS haar Marktvisie. Die beoogt dat opdrachtgever en opdrachtnemer nieuwsgierig zijn naar elkaars belangen, wat ervoor zorgt dat ze werken aan één gemeenschappelijk doel.

De praktijk is echter weerbarstiger. Als project engineer in de waterbouw kom ik rechtstreeks in aanraking met (het gebrek aan) de praktische uitwerking van deze Marktvisie. Is de Marktvisie hetzelfde als de  “stof die niet bestaat”? 

Straatje schoonvegen

Wat is dan de dagelijkse praktijk die ik ervaar? Intern bij opdrachtgever is het belang om je straatje schoon te vegen: zorg dat je ingedekt bent en de accountant de betalingen goedkeurt. Over het kleinste bedrag wordt uren gediscussieerd door de ‘kostendeskundige’ van de opdrachtgever met de opdrachtnemer.

Wie is

Wie is
Mij bekruipt weleens het gevoel dat een projectteam zichzelf verantwoord over de kosten door te zeggen: “wij hebben sterk op de kosten gestuurd, wij verspillen geen belastinggeld!” Maar hierbij gaat het vaak om klein bier. Over de beslissingen met de grootste kosten- en kwaliteitsconsequentie durft niemand iets concreets te zeggen. Dit vereist namelijk keuzes waarbij echt verantwoording moet worden genomen. De natuurlijke reflex van de opdrachtgever is dan: “Volg de Vraagspecificatie op”. Ook als dit niet een goede oplossing blijkt.  

Juridisch steekspel

Eisteksten uit de Vraagspecificatie zijn niet altijd zwart-wit, soms zijn ze grijs. De relevante discussie over dit grijze gebied wordt te vaak uitgesteld om geen verantwoordelijkheid te hoeven dragen.  Een gesprek dat vooraf plaats moet vinden, en veel kosten en problemen kan besparen, vindt niet plaats. Helaas volgt bij realisatie alsnog een lange discussie over de gemaakte keuzes en de interpretatie van de eistekst. Die gemaakte keuzes voldoen dan niet aan de verwachtingen van de opdrachtgever. De gevolgen hiervan voor het project: weg goede samenwerking, weg vertrouwen en extra (faal)kosten. Het juridische steekspel begint! 

De vraagspecificatie is een belangrijk (juridisch) middel. Echter, de praktijk is zeer lastig te vatten in letters op papier. Daarnaast zijn er binnen elk civieltechnisch project altijd veel onbekende risico die buiten de scope van het contract vallen. Wees je daarvan bewust, en acteer daarop.  

Giftige cocktail

Daarvoor is het van belang dat opdrachtgevers technische kennis van de materie binnen de gelederen hebben. Een klacht die ik vaak hoor is dat deze kennis onvoldoende aanwezig is. Daartegenover staat dat de communicatieskills van de opdrachtnemer ook voor verbetering vatbaar zijn. Deze combinatie van geen terdege (technische) kennis van zake en gebrekkige communicatieskills resulteert in een giftige cocktail waarbij (technische) keuzes, standpunten en discussies van de opdrachtnemer vaak niet goed worden begrepen.  Dit is de koren op de betonmolen van de wantrouwende opdrachtgever. 

Daar kwam de keizer binnen. De schrik sloeg hem om het hart, want hij zag…. niets! De kleermakers maakten een diepe buiging. ‘Majesteit, sta ons toe u het kostuum te presenteren’. De keizer aarzelde even, want hij zag niets. Maar door het gejuich van zijn kleermakers ging hij er toch ook zelf in geloven, zeker toen zijn eerste minister vertelde dat het kleed hem prachtig stond! 

De klant is keizer en wil mooie kleding, en de aannemer wil brood op de plank. De praktijk is: de status quo in de markt blijft gehandhaafd, en er verandert niets.  

Kledingstuk van de keizer

Of toch wel? Iedereen beseft dat het anders moet, dat is de eerste winst. Ook moeten we niet verwachten dat iets wat al decennia geschiedenis heeft, in enkele luttele jaren veranderd is. Een cultuurverandering in een gehele sector, dat gebeurt niet van het ene op het ander moment.  

Er zijn mooie initiatieven om de cultuur te veranderen, waarvan de Marktvisie een onderdeel is. Er moet voor gewaakt worden dat deze initiatieven gaan functioneren als het onzichtbaar kledingstuk van de keizer. Omdat iedereen er over praat, betekent dit nog niet dat het er ook werkelijk is. Mijn dagelijkse ervaringen leert dat er nog een lange weg te gaan is.  

De eerstvolgende stap in het veranderproces begint, hoe clichématig ook, bij mijzelf. Daarom ga ik mij morgen weer volledig inzetten voor een optimale samenwerking met mijn opdrachtgever, om te werken aan ons gemeenschappelijke doel. Want ik wil bouwen aan een nóg mooier Nederland. Dat is namelijk wel zichtbaar …



Auke Terlouw is Captain bij Captain Co-Creation en Project Engineer bij Van den Herik. Hij schreef dit artikel op persoonlijke titel.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels