artikel

Je eigen crisis

bouwbreed 39

Je eigen crisis

Willen wij de opwarming van de aarde tegengaan, dan moeten de doelstellingen voor de reductie van CO2 worden gehaald. Nederland blijft op beschamende wijze achterlopen. De gebouwde omgeving draagt hier in sterke mate aan bij.

De renovatie-stroom moet dringend worden versneld. Maar over de Stroomversnelling hoor je veel kritische geluiden. Wat is eigenlijk de waarde ervan? Is de stroom al versneld? En kunnen we in de volgende versnelling schakelen?

De urgentie groeit

De gedachte achter de Stroomversnelling: willen wij serieus werk maken van de reductie van CO2-uitstoot en afscheid nemen van fossiele brandstoffen, dan is de huidige praktijk verre van toereikend. 2050 mag er geen woning in Nederland meer een gasaansluiting hebben. Wij hebben dus 34 jaar de tijd om 7,3 miljoen huishoudens energieneutraal te maken. Een renovatieopgave van 1.000 woningen PER DAG, vanaf vandaag. Geen spouwvullingen en dubbel glas, maar substantiële renovaties.

Stroom-versnelling dreigt dicht te slibben

Voor zover bij ons bekend wordt er momenteel – zelfs met de Stroomversnelling erbij gerekend – ongeveer één woning per dag zo gerenoveerd, dat deze van het gas af kan. Laat het twee of drie zijn: je kunt beter praten over een factor vijfhonderd tot duizend. Kortom: de noodzaak om tot een principieel andere (en vooral snellere) aanpak te komen is zeer groot.

Opschalen met industriële principes ligt voor de hand. Industrialisatie is immers vooralsnog de enige manier waarop de mensheid in staat is productie op te schalen. Wie een andere route kent, mag het zeggen.

Mentale slipstream

De bewering dat door de Stroomversnelling een keurslijf voor een bepaald soort technische oplossing is ontstaan, kunnen wij niet onderschrijven. De Stroomversnelling is de aanjager die pijn doet en die systemen doet kraken. De grote verdienste is – met de Energiesprong in gedachten – het scheppen van de juiste condities. Dat merk je, zelfs als je helemaal niets met de Stroomversnelling doet.

De mentale slipstream is werkelijk groot

De perceptie bij mensen – met name bij corporaties – is sterk veranderd. Tien jaar geleden werd je weggehoond als je een woning wilde realiseren die een klein beetje duurzamer was dan gemiddeld. Nu kun je het gesprek openen door te laten zien dat duurzaam wonen zonder fossiele brandstoffen kan.

De mentale slipstream van de Stroomversnelling is werkelijk groot. Wie serieus werkt aan duurzame vernieuwing, heeft de afgelopen jaren kunnen merken dat er heel veel ruimte is ontstaan.

Technische slibstream

Desondanks dreigt er een en ander dicht te slibben. De gerealiseerde aantallen van de Stroomversnelling zouden hoger moeten liggen. Er is geen zicht op een systeemwissel. Geen robots en fabrieken, geen werkelijk nieuwe producten. Vooralsnog zien we alleen combinaties van wat we al kenden.

Dit is te wijten aan het feit dat slechts twee aanjagers van innovatie aandacht krijgen: technologische ontwikkeling en het realiseren van schaal. Maar er is een blinde vlek. De derde belangrijke aanjager ontbreekt: mensen die al die mooie producten graag willen hebben. Geen enkele transitie is namelijk denkbaar als die niet klantgedreven is.

Through of Disillusionment

De Stroomversnelling is in een dal beland en kabbelt nu als een beekje voort. Het is een vereniging waar je lid van kan worden en een keurmerk. De politiek luistert niet meer en laat de EPV verwateren, overdekte werkplaatsen worden als ‘industrialisatie’ gepresenteerd.

Meneer Gartner met zijn Hype Cycle Curve zou zeggen, dat we van de “Peak of Inflated Expectations” terechtgekomen zijn in het “Through of Disillusionment”. Nu komt het kritische moment om via de “Slope of Enlightenment” het “Plateau of Productivity” te bereiken, het meest kritische moment voor iedere baanbrekende transitie.

Design ontbreekt

De Stroomversnelling kreeg veel experimenteerruimte. Daardoor zijn er, naast veel nieuwe inzichten, helaas ook meerdere buurten die min of meer zijn kapotgerenoveerd. De reactie is dan altijd: “Ja, maar het staat er toch weer fris bij?” Dat is ook zo, maar daar denken we over vijf jaar al anders over.

Helaas is dit techniek op een gebouw plakken

Precies zoals in de tachtiger jaren, toen al die kunststof kozijnen en mintgroene luifels ervoor zorgden dat oude flatgebouwen er even “fris bij stonden”. Maar we braken ze een generatie later af, ver voor het einde van hun levensduur. Het was niet om aan te zien.
Het kunststof kozijn werd hét symbool voor verpauperde wijken.

Helaas plakt de Stroomversnelling nog steeds techniek op gebouwen. In plaats van ontwerp-integratie komen er techniekkasten. Die hebben de potentie om over tien jaar het volgende symbool van verpaupering te worden. Ontwerp en design is in echte industrialisatieprocessen de core van vernieuwing.

In de Stroomversnelling is dit helaas gedesintegreerd. Daardoor ontbreekt ook de brug naar klantbewustzijn en het ontwikkelen van relevante producten.

Veroorzaak je eigen crisis

Wij hebben natuurlijk gemakkelijk praten. Iedereen die kritiek heeft – inclusief onszelf – roepen wij daarom toe: “doe het beter”! Niemand die je tegenhoudt, niemand die niet tevreden is met een beter, mooier, betaalbaarder alternatief waar mensen blij van worden.

Ons advies aan de Stroomversnelling – en iedereen die het beter wil doen: beschouw wat bereikt is als bodem of platform waarop je verder aan de slag kan. Formuleer een nieuw en groot doel. Midden in de crisis waren de extreme stellingname en mooie vooruitzichten op grootschalige renovatie een lichtpunt aan de horizon.

Renoveer alleen op directe bestelling van een bewoner

Nu moet je je eigen crisis zien te veroorzaken. Stop met de ledenclub en selecteer. Iedereen uit de Stroomversnelling die de stroom niet versnelt. Staar je niet blind op energiebesparing, maar integreer serieuze doelstellingen voor materiaalgebruik, circulariteit en klantwaarde. Renoveer alleen nog afvalvrij en uitsluitend op directe bestelling van een bewoner. Neem nooit meer projecten boven de tien woningen aan. Neem sowieso geen projecten meer aan, maar dwing jezelf in de situatie dat het succes pas bij de kassa ontstaat. Daar waar mensen het willen hebben.

Pas als je dat lef hebt – je maakt toch te gekke spullen, waar ben je dan bang voor? – heb je kans om de derde aanjager van innovatie aan te boren. Pas dan kun je ook werkelijk industrialiseren en opschalen.



Reimar von Meding spreekt dinsdag 13 september op Ecobouw in Den Haag

Reageer op dit artikel
Lees voordat u gaat reageren de spelregels