artikel

De F uit DBFM was een te grote last

bouwbreed 22

De F uit DBFM was een te grote last

Waterzuivering Harnaschpolder gold als een van de eerste PPS-successen, maar de dure financiering blijkt een loden last. In alle stilte heeft Hoogheemraadschap Delfland onlangs het dbfm-contract opengebroken en de F-component van 214 miljoen euro eruit gesloopt.

Met veel tamtam werd in 2003 een van de eerste Nederlandse publiek-private samenwerkingen (PPS) aangekondigd. De nieuwe grote Afvalwaterzuiveringsinstallatie (AWZI) voor de regio Den Haag werd met een DBFMO-contract in de markt gezet. Ontwerp, Bouw, Financiering, Onderhoud (maintenance) en Operatie werd in een geïntegreerd contract uit handen gegeven aan een consortium met internationale partners. Een snellere realisatie en ongeveer 17 procent kostenbesparing waren de beloften aan de opdrachtgever, het Hoogheemraadschap Delfland. Dertien jaar later blijkt de belofte van kostenbesparing niets waard. In Amsterdam wordt het water zelfs voor de helft van de kosten gezuiverd,zo blijkt na een benchmark. PvdA-fractievoorzitter Leon Hombergen in het Hoogheemraadschap Delfland zet samen met hoogleraar Infrastructure Design and Management van de TU Delft, Marcel Hertogh, uiteen hoe het zover kon komen. En wat het Hoogheemraadschap onlangs deed om onder de loden financieringslast uit te komen.“De PPSvond plaats conform de tijdgeest”, stellen Hombergen en Hertogh. “Alle ruimte aan de markt, een kleine overheid. Door als Delfland niet zelf een ontwerp te maken en alles te specificeren, maar een dienst te vragen (zuiveren van water), ontstond er ruimte voor innovatie en efficiëntie, was het idee.” Banken financierden voor en dat gaf een extra prikkel aan ontwerpers en bouwers om binnen budget en op tijd te bouwen. Tegelijkertijd mocht opdrachtgever Delfland geen – doorgaans dure – wijzigingen na de aanbesteding doorvoeren.

Eclatant succes

De nieuwe werkwijze was een eclatant succes. De installatie werd op tijd opgeleverd en werkt naar behoren. Prins Willem-Alexander verrichtte in 2007 de feestelijke opening.

Het contract durven omzetten verdient lof.

Een vergelijkende benchmark met een even oude afvalwaterzuivering in Amsterdam maakt in 2013 echter pijnlijk duidelijk dat de Delflandse installatie met haar dure financiering en bankenconsortium niet kan opboksen tegen de traditioneel gebouwde en gefinancierde installatie in de hoofdstad. De PPS in Delfland (inclusief de gerenoveerde Haagse Houtrust zuiveringsinstallatie) kost volgens de ‘Vergelijkende Business­case’ ongeveer 55 euro per vervuilingseenheid (VE). Die in Amsterdam bedraagt slechts de helft: 26,25 euro per VE. Hombergen en Hertogh: “Natuurlijk is daarvoor ook een aantal technische redenen aan te wijzen, maar dit verschil blijft te groot. Bovendien moest Delfland ook nog eens 21 procent btw over de rente betalen. Het internationale private consortium bleek intussen vernauwd tot het Rotterdamse Evides en een paar financiers. Waarbij een van die financiers, Dexia, ook nog eens failliet ging. Dat kwam de flexibiliteit van het contract niet ten goede.”

De oorspronkelijke investering voor de bouw van de AWZI bedroeg ongeveer 300 miljoen euro. De totale contractwaarde 1,6 miljard euro voor een looptijd van dertig jaar met daarna nog een garantieperiode van vijf jaar.

Maar de ontwikkelingen in zuiveringstechnologie blijken de afgelopen jaren snel te gaan, waardoor het de vraag is of over twintig jaar nog wel zo’n grote energie-onzuinige installatie nodig is. Het consortium heeft echter een installatie gegarandeerd met de huidige technologie tot 2033 (met garantie tot 2038).

Schuldenlast

In juni van dit jaar besluit Hoogheemraadschap Delfland tot een gedurfde stap. In stilte trekt het de hele financiering van zo’n 214 miljoen euro weer naar zichzelf toe. “Alsof je een annuïteitenhypotheek in een keer afkoopt.” Daarmee wordt de eigen schuldenlast weliswaar fors groter, maar bespaart het Hoogheemraadschap per jaar in totaal zo’n 2 miljoen euro. Hombergen: “Dat komt goed uit, want de zuiveringslasten voor Delfland zijn intussen veruit de hoogste van Nederland. De geroemde DBFMO-constructie wordt nu een DMBO-constructie, zonder de F-component.”

Voordelen te rooskleurig, risco's onderschat.

Tegen de gangbare gedachte in hebben Delfland en contractant Delfluent het contract omgebogen. “Die durf verdient lof”, stelt Hertogh. “Ook is een positieve rol weggelegd voor de Nederlandse Waterschapsbank, die de financiering, inclusief swab’s overneemt.”

Hombergen: “De Delflandse belastingbetaler wordt nu veel geld bespaard en het contractmanagement wordt eenvoudiger.

Een contract aangaan voor zo’n lange looptijd met een kostbare financiering, blijkt bij Har­naschpolder achteraf geen goede zet. De voordelen werden in 2003 te rooskleurig voorgesteld en de risico’s onderschat. Realiteitszin en een goede voorcalculatie ontbraken, evenals een analyse van de bedrijfsprocessen en nieuwe technologie, waarmee de markt zijn voordelen behaalde.”

Hombergen en Hertogh wijzen naar de Algemene Rekenkamer, die in 2013 al opgemerkte dat de geclaimde meerwaarde van PPS van maar liefst 800 miljoen euro nog niet met goede nacalculaties was vastgesteld.

“Er is veel lippendienst bewezen aan de PPS-mythe, maar in Groot-Brittannië is al gebleken dat dit niet het sprookje is waarin we in Nederland te lang geloofden. Dat betekent niet dat we PPS moeten opzeggen. Zeker niet. Er kunnen wel degelijk redenen zijn om hiervoor te kiezen. Maar waak voor wensdenken. Maak een eerlijke afweging en onderken de risico’s van extra financieringskosten en verminderde flexibiliteit”, stellen beiden.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels