artikel

Contract niet bepalend voor succes innovatie

bouwbreed

Contract niet bepalend voor succes innovatie

De overheid probeert met geïntegreerde contractvormen innovatie te bevorderen. De verwachting is dat door de geboden ontwerpvrijheid, in combinatie met de verantwoordelijkheid voor ontwerp én uitvoering, de aanbieders innovatief gedrag gaan vertonen. In de praktijk blijkt dit nauwelijks het beoogde resultaat op te leveren. Moet het misschien op een andere manier?

We zitten in een tijdperk waarin de staat terugtreedt. Er wordt gesneden in overheidsuitgaven, begrotingen worden gekort. Deze trend gaat gepaard met de doelstelling dat de staat alleen nog regie voert en dat markten dynamischer en innovatiever worden. Professor Mariana Mazzucato onderzoekt in haar boek De ondernemende staat hoe de verhouding tussen overheid en bedrijfsleven zou moeten zijn om slimme en duurzame groei mogelijk te maken.

Ze ontkracht op overtuigende wijze de stereotype beelden die we hebben van zowel de overheid als het bedrijfsleven. Zo is bijvoorbeeld het internet feitelijk het resultaat van inspanningen van de Amerikaanse overheid om een communicatienetwerk te bouwen dat overeind zou blijven bij een kernoorlog. Eenzelfde voorbeeld is gps, dat is gebouwd door het Pentagon, oorspronkelijk alleen voor militaire doeleinden. Bedrijven als Apple en Microsoft plukken daar nu de vruchten van. Sterker nog, ze laat zien dat Apple nooit zo groot had kunnen worden zonder (financiële) steun van de Amerikaanse overheid. De iPod had niet bestaan zonder een groot aantal technologieën die helemaal niet door Apple zijn ontwikkeld.

Apple was vooral erg goed in het slim benutten en vertalen van die technieken naar consumentenproducten. Maar naast het (gratis) ter beschikking stellen van technologie kreeg Apple nog veel meer steun, onder andere bij het betreden van andere markten, zoals de Japanse. Apple krijgt belastingvoordelen en overheden kopen loyaal Apple-producten, bijvoorbeeld voor scholen.

Mazzucato laat ook zien dat de markt zelf niet graag risico’s neemt, althans niet bij de ontwikkeling van nieuwe technologieën met een lange ontwikkelingsduur en een hoog risicoprofiel. Meestal is de overheid de initiatiefnemer en komen bijvoorbeeld durfkapitalisten (ze noemt ze ‘ongeduldkapitalisten’) pas later in beeld.

Duwen

De overheid moet voor succesvolle innovatie niet alleen faciliteren, maar blijven duwen. Op het gebied van energie zijn de voorbeelden overduidelijk. De VS laten hier grote kansen liggen, net als Engeland, waar het begrotingsbeleid vooral wordt ingegeven door angst voor een overschot. Overigens komt Nederland er helemaal slecht vanaf: wij bungelen onderaan de lijst van landen die energietechnologie systematisch stimuleren.

In de Nederlandse bouw organiseerde Rijkswaterstaat een paar jaar geleden een prijsvraag met als onderwerp ‘Stiller, schoner en homogener asfalt’. Daar kwamen heel innovatieve ontwerpen uit. Maar uit de evaluatie bleek ook dat de oorspronkelijke ideeën al enige tijd op de plank lagen. De marktpartijen wilden echter geen eigen geld in de ontwikkeling steken, omdat er geen marktperspectief was. Voor veel van de producten is Rijkswaterstaat de enige vrager (monopsonist) en als die geen ruimte biedt, is ontwikkeling niet lonend. Dat toont aan dat bedrijven voor werkelijke innovatie slechts een beperkte capaciteit hebben, die vooral geldgedreven is.

Mazzucato is van mening dat overheden niet alleen moeten investeren en stimuleren, maar ook niet moeten vergeten om mee te profiteren van de resultaten. Met name dit element ontbreekt vaak in de discussies over de rol van de overheid. Meestal worden de investeringen gesocialiseerd, terwijl de winsten worden geprivatiseerd. Als dit element nu eens meegenomen wordt in de discussie over innovatie, kan dat een heel ander beeld geven van overheidsinvesteringen. Dan kan ook de Nederlandse overheid een veel actievere rol vervullen dan de huidige pogingen om – met weinig inspanning en een teruggetrokken positie – via contractvormen innovatie te bevorderen.

Drs.ing. Jaap de Koning, Witteveen+Bos 

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels