artikel

Reportage: IASS verkent grenzen tussen bouwdisciplines

bouwbreed

Reportage: IASS verkent grenzen tussen bouwdisciplines

Uit balpennen, brandweerslangen en karton zijn paviljoens opgericht in het Muziekgebouw aan het IJ. Tussen de bouwdisciplines blijkt geen grens heilig voor organisator IASS.

TU-docent Arno Pronk gaat voorop tijdens een rondleiding door het Muziekgebouw aan ’t IJ. Arup Amsterdam is druk bezig met de opbouw van haar paviljoen uit 3D gefreesde multiplexplaten. Een klein stukje is gisteren uitgeprobeerd en dat werkte. Nu komt het erop aan. De exercitie leverde in elk geval al een onverwacht resultaat op: door het frezen ontstonden prachtige geometrische figuren van de laagjes waaruit het multiplex was opgebouwd.

Pronk trekt achteloos aan een lichte constructie van dunne houten latjes die op de grond ligt. Het bouwsel neemt een compleet andere vorm aan. Een filmpje op een tv-scherm toont de andere mogelijkheden van de creaties van de Nederlandse kunstenares Maria Blaisse. Ze laat zelfs dansers een choreografie uitvoeren met haar bouwsels.

Balpennen

Daarnaast hangt een inzending uit Frankrijk. De bouwers hebben zich laten sponsoren door pennenfabrikant BIC. Uit 10.000 balpennen hebben ze een golvende constructie samengesteld. Met complexe knopen uit doorzichtig kunststof. Een Italiaans team heeft gekozen voor brandweerslangen. Daartussen hebben ze zeilen gespannen. Het prestigieuze MIT uit Boston is in de weer gegaan met karton, maar niet helemaal geslaagd in haar opdracht. Slechts drie van de negen onderspannen boogspanten zijn uiteindelijk opgezet. Alleen staan die niet op eigen kracht, zoals de bedoeling was, maar hebben hulp nodig van een staaldraad naar het plafond. Pronk: “Alles paste keurig in een paar koffers en ontvouwde zich door de kartonnen platen te buigen langs gestanste vouwlijntjes. Maar het werkt dus niet helemaal. Een goede naam zegt ook niet alles.”

We stuiten op een Duitse inzending. De oosterburen zijn opvallend rijk vertegenwoordigd. Niet verwonderlijk gezien de afstand en het feit dat er in Duitsland al decennialang ingenieurs rondlopen die experimenten uitvoeren met lichte constructies. Op de brede trap bij de entree van het muziekgebouw staat een mooi vormgegeven kartonnen koepel. De gevouwen gekromde doosjes zijn veelal verbonden met klittenband.

Equilibrium van Manfred Grohmann uit Kassel, lijkt weer zo’n onvoltooid project. Het lijkt op een draagconstructie waaraan het echte paviljoen nog moet worden opgehangen. Maar Pronk wijst erop dat de liggers zijn uitgevoerd in glasvezelversterkt hogesterktebeton en heel minutieus zijn uitgebalanceerd. Zo wordt er door goed rekenen en balanceren een ver uitkragende balk gerealiseerd. “Het verhaal moet er wel bij, anders zie je niet wat er gebeurt”, becommentarieert Pronk. “Het is wel zo’n typisch stukje Duitse ingenieurskunst.”

Net als die tensegrity-constructie van de universiteit van Trier, die ook in de grote vide hangt met uitzicht op het IJ. Op het eerste gezicht lijkt het een klassieker, zoals die in de jaren zestig door Buckminster Fuller en zijn volgelingen in elkaar werden gezet. Maar wie goed kijkt ziet dat er geen bol is geconstrueerd uit de aluminium staven en staaldraden, maar een donut. En dat is constructief gezien volgens Pronk een wereld van verschil. “En het is weer heel mooi gedetailleerd en verfijnd uitgevoerd”, zegt hij terwijl hij bewonderend zijn hand over een gefreesd knooppunt laat glijden.

Dan hangt daar plots Pronks eigen suntracker. Die doet buiten mededinging mee omdat hij te groot is om als reguliere bagage mee te kunnen in het vliegtuig wat een criterium was voor de ontwerpwedstrijd. De polyester koepel zou eigenlijk in het water moeten drijven. De schaal volgt de zon door slim water heen en weer te pompen tussen vier compartimenten aan de onderkant. Zo kan efficiënt zonne-energie worden geoogst zonder dat daarvoor ruimtevretende constructies met besturing nodig zijn. Het is één van de vele voorbeelden waar bouw en werktuigbouw samenkomen. Want ook dat grensgebied verkent de IASS nadrukkelijk.

Hangend

Dan is de rondgang voltooid. Pronk komt weer uit bij de ingenieurs van Arup die nog druk bezig zijn met puzzelen hoe ze hun gekromde houten schalen gaan samenstellen. Zoals er de komende weken nog wel vaker gesleuteld zal worden aan de verschillende gebouwtjes. Bezoekers slaan de werkzaamheden ondertussen gade, want de tentoonstelling is inmiddels open en vrij te bezichtigen. Tijdens het congres in augustus wijst een internationale jury twee winnende paviljoens aan: één voor een staande en één voor een hangende constructies. Al bewijst Pronks eigen drijvende paviljoen dat zelfs die grens soms moeilijk valt te trekken.

IASS

De International Association for Shell and Space structures houdt zich sinds de jaren vijftig bezig met innovatieve lichtgewichtconstructies. Inspiratoren van de vereniging zijn Snelson, Xenakis, Gaudi, Buckminster Fuller en Frei Otto. Het jaarcongres vindt dit jaar plaats in het Muziekgebouw aan het IJ in Amsterdam van 17 tot 20 augustus. De tentoonstelling met de experimentele paviljoens is nu al te bezichtigen en loopt door tot 23 augustus.www.iass2015.org.

Reageer op dit artikel

Gerelateerde tags

Lees voordat u gaat reageren de spelregels