artikel

Bouwers grotendeels overbodig door ICT

bouwbreed Premium

De klant stelt straks zelf zijn product samen met hulp van digitale ontwerpmachines die rechtstreeks toeleveranciers inschakelen voor het in elkaar zetten van bouwwerken. Volgens Hennes de Ridder wordt binnen tien jaar minstens 80 procent van het bouwvolume zonder adviseurs en bouwers en dus duurzaam gerealiseerd.

De digitale revolutie maakt dat het ‘scherm’ uiteindelijk het enig overblijvend en onmisbaar gereedschap van de mens wordt. Zonder scherm geen leven. Het scherm beheerst straks alle acties, transacties en percepties. De klant stelt zelf zijn product samen dat snel en met garantie thuis wordt afgeleverd. Nu zijn er al door de klant te bedienen digitale zoekmachines die reizen, muziek en kranten op maat kunnen leveren. Binnen niet al te lange tijd komen er ook veel ingewikkelder ontwerpmachines die complexe producten kunnen aggregeren die bij de klant thuis worden geassembleerd. Het is een fundamentele verandering, waar ook de bouwsector niet aan zal ontkomen. Integendeel, door de weinig complexe aard van bouwwerken zal zij de eerste sector zijn die dit gaat doen.

Op speelgoedschaal was het er al. Op de Lego-website kon je tot voor kort zelf een bouwwerkje ontwerpen met behulp van de Lego-ontwerpmachine. Dat kan omdat zowel de Lego-steentjes als de relaties tussen die steentjes gestandaardiseerd zijn. Als je ontwerp klaar is, kun je het fixeren en een week later wordt de bouwdoos met bouwtekening thuis bezorgd.

De adviseurs en aannemers in de bouw denken dat ze ook zo’n ontwerpmachine hebben die maatwerk voor de klant levert. Dat noemen ze het Bouw Informatie Model (BIM), dat – het moet gezegd – ook bouwelementjes digitaal stapelt. Dit laatste is dan wel de enige overeenkomst met de Lego-machine, die tegelijk de grootste tekortkoming is. Immers, bij echte bouwwerken is, naast de geometrische kennis die nodig is om de steentjes op de juiste plek te krijgen, ook constructieve en bouwfysische kennis nodig om bouwwerken functioneel, gezond, veilig, flexibel en duurzaam te laten zijn. Om de klant zijn bouwwerk te laten samenstellen, moet die kennis dus ook in de machine zitten.

Uniek ding

Het is onthutsend te constateren dat die kennis anno 2015 uitsluitend in de regelgeving zit en niet in digitale machines. Dat komt doordat elk bouwwerk als een uniek ding wordt ontwikkeld, waardoor kennisontwikkeling onmogelijk is. Er wordt niet geleerd, gerepeteerd noch kennis geaccumuleerd. Voor elk bouwwerk wordt niet alleen het wiel opnieuw uitgevonden, maar ook een uniek BIM gemaakt. Waar Lego alle klanten bediende met één machine met alle benodigde kennis, zit er in het BIM dat de bouwsector gebruikt geen enkele kennis.

Elk bouwwerkgebonden BIM wordt ambachtelijk gemaakt en uitsluitend gebruikt voor het coördineren van geometrische consequenties van gefragmenteerd ontwerpen. Het BIM genereert slechts stapelvoorschriften. Dat is wel nodig ook, omdat de huidige ‘ontwerp- en maakmachine’ die de klant moet bedienen, bestaat uit twee delen, die gescheiden van – en na – elkaar werken en zich als één gigantisch, ambachtelijk en achterlijk werkend blok tussen de klant (vergelijk KIND) en de toeleveranciers van bouwelementen (vergelijk Lego) heeft gepositioneerd.

Het eerste ‘machinedeel’ ontwerpt het bouwwerk en bestaat uit een groot aantal – los van elkaar werkende – adviseurs die voor de klant werken. Hun werkwijze wordt bepaald door het moeten voldoen aan het door de klant opgestelde programma van eisen en aan de regels. Als dit enigszins gelukt is, wordt het tweede machinedeel ingeschakeld. Dat is een aannemer die belooft het ontwerp voor de laagste prijs te maken. Daartoe maakt hij meestal een eigen BIM, koopt hij tegen de laagste prijzen de elementen bij toeleveranciers en laat die door onderaannemers met behulp van dat BIM in het bouwwerk zetten.

Doordat de machine twee, door een bouwcontract gescheiden, delen heeft is niemand, behalve de klant, verantwoordelijk voor wat de gehele machine produceert. Dit alles resulteert in bouwwerken die onvoldoende kwaliteit hebben, veel te duur zijn en vooral niet duurzaam zijn. Ten opzichte van het totaal neemt de huidige bouw 50 procent van het energiegebruik en CO 2-uitstoot voor zijn rekening en produceert 40 procent van het afval.

Op maat kopen

Zonder enige twijfel gaat de huidige generatie bouwers, adviseurs en klanten grotendeels verdwijnen. De klant van morgen bedient interactief op zijn scherm een van de concurrerende machines, waarmee hij zijn nieuwbouw- of renovatieproduct op maat koopt. Die producten zijn flexibel, bevatten alle ontwerpregels, zijn samen te stellen uit door producenten te leveren standaard elementen, voldoen aan de regelgeving, bevatten geaccumuleerde kennis en worden gegarandeerd. Deze evolutionair ontwikkelde producten zijn veel beter en veel goedkoper dan de huidige ambachtelijk gemaakte bouwwerken. Dit beeld past precies in het door het Expertisecentrum Regelgeving Bouw ontwikkelde breed gedragen model voor de privatisering van kwaliteitszorg, waarin 80 procent van de bouwwerken producten zijn waarbij de kwaliteitscontrole op series plaatsvindt.”

Prof.dr.ir. Hennes de Ridder, emeritus hoogleraar Integraal Ontwerpen aan de faculteit der Civiele Techniek en Geowetenschappen van de TUDelft. Hij heeft voor zijn universitaire loopbaan 22 jaar bij een aannemer gewerkt. Hij is auteur van ‘Legolisering van de bouw, industrieel maatwerk in een snel veranderende wereld’.

Reageren op dit artikel? Dat kan via redactie@cobouw.nl of op Twitter via @HennesdeRidder

Reageer op dit artikel